ChTO: najważniejsze informacje na temat choroby „wystaw sklepowych”

1. Co to jest ChTO?
2. Jakie są skutki ChTO?
3. Co zwiększa ryzyko ChTO?
4. W jaki sposób można zapobiegać ChTO?
5. Jaki jest związek pomiędzy ChTO, cukrzycą i otyłością?
6. Jakie są objawy ChTO?
7. Jak rozpoznaje się ChTO?
8. Jak leczy się ChTO?

Spacer po centrum miasta: zatrzymanie się co kilka metrów, przystanięcie, dalszy spacer, ponowne zatrzymanie się. To, co z zewnątrz wygląda na przyjemne przyglądanie się witrynom sklepowym, w rzeczywistości ma zupełnie inną przyczynę: chorobę tętnic obwodowych, w skrócie ChTO. W przypadku ChTO krążenie w kończynach dolnych i stopach jest zaburzone lub nawet całkowicie zatrzymane z powodu zwężenia lub uszkodzenia naczyń krwionośnych,

a ukrwienie mięśni nie jest już wystarczające. Prowadzi to do silnego odczuwania bólu podczas chodzenia przez osoby dotknięte tym schorzeniem, na skutek czego muszą się one regularnie zatrzymywać, co przypomina przystawanie przed witrynami sklepowymi. Z tego właśnie powodu ChTO określana jest jako choroba wystaw sklepowych.

Najczęściej przyczyną przewlekłych zaburzeń krążenia jest tzw. miażdżyca. W jej wyniku na ściankach naczyń krwionośnych (tętnic) tworzą się złogi tłuszczu (blaszki miażdżycowe), które je zwężają. Pęknięcie blaszek może doprowadzić do powstania skrzepu krwi (zakrzepu). Dotyczy to nie tylko naczyń kończyn dolnych, ale także serca i mózgu. W najgorszym wypadku może dojść do zawału serca lub udaru.

ChTO występuje stosunkowo często: w krajach uprzemysłowionych dotyka od 3 do 10 na 100 osób. Wraz z wiekiem liczba osób cierpiących na ChTO konsekwentnie wzrasta. Wśród osób powyżej 70. roku życia na chorobę tętnic obwodowych zapada od 15 do 20 na 100 osób. ChTO występuje częściej u mężczyzn w młodszych grupach wiekowych niż u kobiet. Jednak po 75. roku życia częściej zapadają na nią kobiety niż mężczyźni

Stadia choroby ChTO

Stopień nasilenia ChTO jest kwestią indywidualną i może pogarszać się w trakcie przebiegu choroby. ChTO można podzielić na różne stadia, które odnoszą się m.in. do nasilenia objawów.

Wraz z kolejnymi stadiami zmianie ulega również nazewnictwo ChTO: Podczas gdy wczesne etapy choroby specjaliści określają jako „claudicatio intermittens”, tj. chromanie przestankowym, lub „choroba wystaw sklepowych”, w odniesieniu do późniejszych stadiów mówi się o tzw. niedokrwieniu kończyn, w przypadku którego dochodzi do częściowej lub całkowitej niedrożności naczynia krwionośnego. W końcowym stadium ChTO części lub nawet większe obszary tkanki kończyn dolnych i/lub stóp obumierają z powodu niedostatecznego ukrwienia. Zjawisko to określane jest w medycynie jako martwica.

Poszczególne stadia ChTO:

• Stadium I ChTO: asymptomatyczne, brak dolegliwości
• Stadium IIa ChTO: osoby dotknięte tą chorobą podczas tzw. testu chodzenia są w stanie pokonać dystans ponad 200 metrów bez odczuwania bólu – występuje łagodne chromanie przestankowe.
• Stadium IIb ChTO: osoby dotknięte chorobą mogą podczas testu chodzenia pokonać dystans krótszy niż 200 metrów bez odczuwania bólu – umiarkowane lub ciężkie chromanie przestankowe
• Stadium III ChTO: ból na skutek ograniczonego przepływu krwi w stanie spoczynku
• Stadium IV ChTO: wrzody (owrzodzenia), martwe obszary tkanki (martwica)

W przypadku choroby tętnic obwodowych (ChTO) krążenie krwi w kończynach dolnych jest ograniczone, ponieważ naczynia krwionośne (tętnice) dostarczające do nich tlen i substancje odżywcze są zwężone lub – w skrajnych przypadkach – niedrożne, co z kolei ma wpływ na niewystarczające zaopatrzenie tkanek.

Im gorsze ukrwienie, tym wyższe prawdopodobieństwo wystąpienia owrzodzeń, a nawet martwicy tkanek. W najgorszym przypadku może dojść do amputacji dotkniętej chorobowo części ciała.

Prognozy dotyczące ChTO wynikają ze stopnia zaawansowania choroby. Im bardziej zaawansowana choroba, tym wyższe jest ryzyko poważnych skutków, takich jak amputacja. ChTO ogranicza również długość życia – w szczególności sytuacji, gdy choroba już objawia się pewnymi dolegliwościami.

Choroba tętnic obwodowych (ChTO) jest formą miażdżycy tętnic. Zdrowy tryb życia może pomóc chronić naczynia krwionośne, a tym samym zapobiegać chorobie tętnic obwodowych:

• Rzuć palenie: Palenie jest najważniejszym czynnikiem ryzyka wystąpienia ChTO, ponieważ substancje zawarte w papierosach oraz pozostałych wyrobach tytoniowych uszkadzają naczynia krwionośne, sprzyjając tym samym zaburzeniom krążenia.
• Regularnie uprawiaj aktywność fizyczną: Aktywny tryb życia jest ważnym elementem zapobiegania chorobom naczyniowym. Już 30 minut szybkiego marszu lub jazdy na rowerze 3 razy w tygodniu wzmacnia układ sercowo-naczyniowy.
• Unikaj podwyższonego poziomu cholesterolu LDL: Podwyższone wartości poziom cholesterolu LDL sprzyjają ChTO. W związku z tym należy regularnie kontrolować poziom lipidów we krwi, a w razie potrzeby podjąć odpowiednie leczenie. Poza lekami, pozytywny wpływ na poziom lipidów we krwi może mieć również dieta bogata w błonnik, warzywa, owoce i produkty pełnoziarniste oraz o niewielką ilości produktów pochodzenia zwierzęcego.
• Unikaj nadciśnienia: Nadciśnienie obciąża naczynia krwionośne. Regularnie mierz ciśnienie, a w razie nadciśnienia poddaj się leczeniu.
• Lecz cukrzycę: Osoby z cukrzycą częściej cierpią na choroby naczyniowe, ponieważ długofalowo podwyższony poziom glukozy we krwi uszkadza naczynia krwionośne. Dlatego w miarę możliwości staraj się utrzymywać poziom glukozy we krwi na indywidualnym poziomie docelowym.
• Osiągnij prawidłową masę ciała: Nadwaga sprzyja rozwojowi ChTO. Dlatego warto dążyć do osiągnięcia prawidłowej masy ciała lub spróbować ograniczyć nadwagę.

Osoby z chorobą tętnic obwodowych (ChTO) bardzo szybko zaczynają odczuwać ból podczas chodzenia, na skutek czego muszą się zatrzymywać. Ból występuje głównie w łydkach, ale także w udach lub pośladkach.

Istnieją również inne objawy ChTO, które mogą wskazywać na chorobę tętnic obwodowych. który obejmuje takie elementy, jak:

• sucha skóra na nogach i stopach,
• wypadanie włosów na nogach,
• źle gojące się rany,
• sucha, chłodna i blada skóra,
• silnie zrogowaciały naskórek na podeszwach stóp,
• nietypowo wolno rosnące paznokcie na palcach u stóp.

Skutkiem miażdżycy u mężczyzn mogą być również zaburzenia erekcji.

Aby zdiagnozować chorobę tętnic obwodowych (ChTO), wykwalifikowany personel medyczny najpierw przeprowadza z pacjentem wywiad dotyczący występujących u niego dolegliwości. Następnie lekarz bada skórę i mięśnie w zmienionym chorobowo obszarze oraz mierzy tętno. Za pomocą stetoskopu bada przepływ krwi w tętnicach w celu wykrycia nieprawidłowości.

Aby określić tzw. wskaźnik kostka-ramię (ABI), lekarz najpierw dokonuje pomiaru ciśnienia krwi na przedramionach, a następnie na podudziach. Następnie porównuje obie te wartości. Na tej podstawie można wyciągnąć wnioski dotyczące stopnia zaburzeń krążenia krwi.

Dodatkowe informacje na temat stanu naczyń krwionośnych dostarczają badania obrazowe, np. ultrasonografia duplex lub angiografia.

Ponieważ osoby cierpiące na ChTO mogą bez bólu pokonywać jedynie krótkie dystanse, lekarz określa stopień nasilenia objawów na podstawie testu chodzenia. W tym celu pacjenci chodzą na bieżni, co umożliwia określenie czasu, przez jaki są w stanie chodzić nie odczuwając bólu lub w ogóle mogą się poruszać.

Leczenie choroby tętnic obwodowych (ChTO) dostosowuje się do stadium choroby i nasilenia objawów. Możliwe są różne opcje leczenia:

Przeciwdziałanie istniejącym czynnikom ryzyka

Główną przyczyną choroby tętnic obwodowych jest miażdżyca. Dostosowanie stylu życia oraz leczenie lub unikanie ewentualnych czynników ryzyka może opóźnić lub zapobiec dalszemu rozwojowi miażdżycy. Zaleca się podjęcie następujących działań:

• Rzucenie palenia
• Regularny ruch
• Zbilansowana dieta
• Redukcja istniejącej nadwagi, zwłaszcza w przypadku silnej nadwagi (otyłości)
• Leczenie podwyższonego poziomu lipidów we krwi/cholesterolu
• Regularna kontrola ciśnienia krwi
• Cukrzycy

Leczenie farmakologiczne

W razie potrzeby przepisane przez lekarza leczenie farmakologiczne. Należą do nich substancje czynne, które zmniejszają krzepliwość (leki rozrzedzające krew) lub rozszerzają naczynia krwionośne, ułatwiając w ten sposób przepływ krwi.

Głównym objawem ChTO jest niemożność pokonywania długich dystansów lub szybkie odczuwanie bólu podczas chodzenia przez osoby dotknięte tym schorzeniem. Aktywność fizyczna jest jednak ważna dla zdrowia naczyń krwionośnych i ogólnej sprawności organizmu. Osobom z ChTO zaleca się więc specjalne ćwiczenia chodzenia ukierunkowane na poprawę ich kondycji i jakości życia. Każdego dnia zaleca się wykonywanie ćwiczeń przez co najmniej 60 minut, chodząc przy tym przez 5–15 minut bez przerwy, aż do momentu, w którym ból zacznie być odczuwalny.

Leczenie niedrożności naczyń

W zaawansowanych stadiach ChTO krążenie krwi w kończynach dolnych jest znacznie ograniczone. Może dojść do nasilenia się otwartych ran i owrzodzeń, które wymagają interwencji lekarskiej. Ponadto konieczne może być zastosowanie środków przeciwbólowych oraz leków przeciw infekcjom.

U osób z zaawansowaną ChTO zabiegi operacyjne mogą poprawić krążenie krwi w kończynach dolnych, szczególnie gdy jakość życia jest już znacznie ograniczona. W tym celu można na przykład wprowadzić cewnik, czyli bardzo cienki wężyk, do miejsca zwężenia naczynia i rozprężyć tam mały balonik, który rozszerza naczynie i uwalnia miejscowo leki. Stent, czyli drobna metalowa siateczka, stabilizuje poszerzone naczynie krwionośne i zapewnia jego drożność.

W niektórych przypadkach chirurg zakłada również bypass: w ramach operacji z innego miejsca ciała pobierane jest zdrowe naczynie krwionośne, które służy do utworzenia swego rodzaju „obejścia” omijającego zwężenie uszkodzonego naczynia.