Pokaż główną treść

Jak rozwija się cukrzyca typu 1?

Wsparcie naukowe: prof. dr Carolin Daniel

Cukrzyca typu 1 jest chorobą autoimmunologiczną. Ta forma cukrzycy nie jest spowodowana otyłością lub niezdrowym trybem życia. W chorobie autoimmunologicznej układ odpornościowy organizmu atakuje określone komórki własnego ciała. W cukrzycy typu 1 dotyczy to określonych komórek w trzustce zwanych komórkami beta. Komórki beta wytwarzają insulinę, hormon niezbędny do życia. Kiedy odpowiedź immunologiczna stopniowo niszczy coraz więcej komórek beta, coraz mniej insuliny jest uwalniane do krwi. W końcu dochodzi do całkowitego zaniku produkcji insuliny. 

Jeśli ilość insuliny spadnie poniżej pewnego poziomu, dochodzi do powstania choroby, jaką jest cukrzyca typu 1. Insulina odgrywa ważną rolę w metabolizmie cukru. Bez insuliny cukier nie może być wchłaniany z krwi do komórek ciała. Poziom cukru we krwi wzrasta i w miarę postępu choroby pojawiają się typowe objawy choroby, takie jak silne pragnienie, częste oddawanie moczu i zmęczenie.

Co zwiększa ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 1?

Predyspozycje genetyczne dla cukrzycy typu 1 mogą być dziedziczone po rodzicach. Jednak tylko w nielicznych przypadkach dzieci rodziców dotkniętych chorobą same zapadają na cukrzycę typu 1.

Predyspozycje genetyczne nie oznaczają jeszcze, że cukrzyca typu 1 rozwinie się w każdym przypadku. Czynniki prowadzące do powstania choroby nie zostały jeszcze dokładnie poznane. Naukowcy podejrzewają, że związek z wystąpieniem choroby mogą mieć różne czynniki środowiskowe. Na przykład, badają oni wpływ infekcji lub odżywiania we wczesnym niemowlęctwie.

Co dzieje się w organizmie w chorobie autoimmunologicznej, jaką jest cukrzyca typu 1?

W przypadku choroby autoimmunologicznej, jaką jest cukrzyca typu 1, przewlekły stan zapalny ostatecznie niszczy komórki beta w trzustce. Komórki beta produkujące insulinę znajdują się w pewnych obszarach trzustki, tzw. wyspach Langerhansa. Są one również nazywane komórkami wyspowymi.

Już na wiele lat przed wystąpieniem cukrzycy w krwi można stwierdzić przeciwciała przeciwko niektórym składnikom komórek beta lub przeciwko samej insulinie. Przeciwciała są narzędziem układu odpornościowego. Znakują one obce substancje, na przykład patogeny, takie jak bakterie lub wirusy, przygotowując je do zniszczenia przez komórki odpornościowe. W chorobie autoimmunologicznej rozróżnienie między przyjacielem a wrogiem nie funkcjonuje już prawidłowo. Wówczas tak zwane autoprzeciwciała (z grec. auto: samo) kierują się przeciwko własnym komórkom organizmu i w ten sposób wywołują stan zapalny. W przypadku cukrzycy typu 1 powoduje to niszczenie komórek wyspowych. Odpowiedzialne za to przeciwciała nazywane są wówczas autoprzeciwciałami wyspowymi. W rezultacie trzustka wytwarza mało insuliny lub nie wytwarza jej wcale.   

Ataki układu odpornościowego na komórki beta we wczesnej fazie rozwoju cukrzycy typu 1 trwają od kilku miesięcy do wielu lat. Początkowo nie występują żadne dolegliwości. Nawet lekarze nie zauważają niczego nienormalnego podczas rutynowych badań. Zazwyczaj mierzą one poziom glukozy we krwi na czczo. Glukoza we krwi na czczo nie wzrasta, dopóki około 80% komórek beta nie zostanie zniszczonych. Badanie stężenia glukozy we krwi pozwala zatem jedynie na wskazanie uszkodzenia wytwarzających insulinę komórek wyspowych lub komórek beta w bardzo późnym stadium choroby.

W rozwoju cukrzycy typu 1 eksperci wyróżniają 3 etapy choroby:

  • Stadium 1: We krwi można wykryć charakterystyczne przeciwciała. Osoby te nie odczuwają żadnych dolegliwości ani nieprawidłowości w metabolizmie.
  • Stadium 2: Dochodzi do zaburzeń metabolizmu cukrów, ale zazwyczaj nie występują żadne objawy. 
  • Stadium 3: Organizm nie wytwarza wystarczającej ilości insuliny. Pacjenci wykazują obraz kliniczny cukrzycy typu 1. Muszą oni wstrzykiwać sobie insulinę.

Predyspozycje genetyczne do wystąpienia cukrzycy typu 1 mogą być dziedziczone. Ryzyko rozwoju choroby wzrasta, jeśli bliski krewny choruje na cukrzycę typu 1. W ogólnej populacji w Niemczech tylko około 4 na 1000 osób choruje na cukrzycę typu 1. Jeśli na cukrzycę typu 1 choruje matka, ojciec, brat lub siostra, ryzyko jest około 15 razy większe. W takim przypadku u 30–80 na 1000 dzieci rozwija się cukrzyca typu 1. U dzieci ojców chorych na cukrzycę typu 1 występuje dwukrotnie większe ryzyko zachorowania na tę chorobę autoimmunologiczną niż u dzieci matek chorych na cukrzycę typu 1.

Jeśli oboje rodzice chorują na cukrzycę typu 1, ryzyko dla dziecka wynosi już 25%: Co czwarte dziecko, którego oboje rodzice są cukrzykami, również zachoruje na cukrzycę typu 1.

Możliwe jest wczesne wykrywanie

Za pomocą testu genetycznego można już u niemowląt określić ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 1. Lekarze mogą wykorzystać go do identyfikacji dzieci, u których ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 1 przed ukończeniem 6. roku życia wynosi ponad 10%.

Wykrycie autoprzeciwciał wyspowych w laboratorium lub wspomniany wcześniej test genetyczny dają możliwość identyfikacji dzieci ze zwiększonym ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 1 już w okresie niemowlęcym. W oparciu o te możliwości wczesnego wykrywania, obecnie prowadzonych jest kilka badań klinicznych. Mają one na celu zapobieganie rozprzestrzenianiu się choroby u często bardzo młodych osób z grupy ryzyka.

W przypadku cukrzycy typu 1 główną rolę odgrywają czynniki dziedziczne. Sama predyspozycja nie prowadzi jednak do wystąpienia choroby. Na każde 100 osób o zwiększonym ryzyku genetycznym, tylko u 10 rozwinie się choroba. A tylko 10 na 100 nowo zdiagnozowanych osób ma krewnych z cukrzycą typu 1. Dlatego też, oprócz genów, w rozwoju choroby istotne wydają się być również czynniki środowiskowe. 

Nie wiadomo jeszcze dokładnie, jakie wpływy środowiskowe wchodzą w grę. Istnieją jednak pewne czynniki, które podejrzewa się o zwiększanie ryzyka rozwoju cukrzycy typu 1.

  • Należą do tego na przykład wczesne zakażenia wirusem Coxsackie, które mogą wywoływać u dzieci zachorowania dróg oddechowych.
  • Ponadto uzupełniające podawanie niemowlętom pokarmów zawierających gluten przed ukończeniem 3. miesiąca życia również wydaje się zwiększać ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 1. Gluten to specyficzne białko zbożowe występujące w pieczywie lub żywności wytwarzanej z pszenicy, orkiszu, owsa, żyta, jęczmienia i innych zbóż.
  • Ponadto wydaje się, że poród przez cesarskie cięcie zwiększa ryzyko rzeczywistego rozwoju cukrzycy typu 1 u dzieci z predyspozycją genetyczną.

Wbrew wcześniejszym założeniom, zgodnie z obecnym stanem wiedzy, wczesne podawanie białka mleka krowiego nie zwiększa ryzyka cukrzycy. Według aktualnych badań, czas trwania karmienia piersią nie odgrywa roli w rozwoju cukrzycy typu 1.

W różnych badaniach analizuje się wpływ czynników środowiskowych na rozwój cukrzycy typu 1.

.Cukrzyca typu 1 Odżywianie

.Atak cukrzycowy Co należy zrobić?

Źródła:

Chmiel, R. et al.: Early infant feeding and risk of developing islet autoimmunity and type 1 diabetes. In: Acta Diabetol, 2015, 52: 621-624
Hien, P. et al. (2010): Diabetes-Handbuch. Eine Anleitung für Praxis und Klinik. 6. Auflage. Springer-Verlag, Heidelberg, ISBN-13 978-3-540-71954-0
Knip, M. et al.: Effect of Hydrolyzed Infant Formula vs Conventional Formula on Risk of Type 1 Diabetes: The TRIGR Randomized Clinical Trial. In: JAMA, 2018, 319: 38-48
Norris, J. M. et al.: Timing of Initial Cereal Exposure in Infancy and Risk of Islet Autoimmunity. In: JAMA, 2003, 290: 1713-1720
Rewers, M. et al.: The Environmental Determinants of Diabetes in the Young (TEDDY) Study: 2018 Update. In: Curr Diab Rep, 2018, 18: 136
Ziegler, A. G. et al.: Primary prevention of beta-cell autoimmunity and type 1 diabetes – The Global Platform for the Prevention of Autoimmune Diabetes (GPPAD) perspectives. In: Mol Metab, 2016, 5: 255-262
Ziegler, A. G. et al.: Seroconversion to Multiple Islet Autoantibodies and Risk of Progression to Diabetes in Children. In: JAMA, 2013, 309: 2473-2479
Stan: 31.10.2019