Kalp ritim bozuklukları: Kalbiniz tökezlediğinde

1. Kalp ritim bozuklukları nelerdir?
2. Kalp ritim bozukluklarının sonuçları nelerdir?
3. Kalp ritim bozukluklarının riskini artıran şeyler nelerdir?
4. Kalp ritim bozuklukları nasıl önlenebilir?
5. Kalp ritim bozuklukları, diyabet ve obezite nasıl bağlantılıdır?
6. Kalp ritim bozukluklarının belirtileri nelerdir?
7. Kalp ritim bozuklukları tanısı nasıl konur?
8. Kalp ritim bozuklukları nasıl tedavi edilir?

Vücuttaki karmaşık bir sistem, kalp kasının düzenli bir ritimle kanı damarlara pompalamasını sağlar. Dinlenirken bu, dakikada 60 ilâ 90 atışla gerçekleşir. Bu ritmi elektriksel uyarılar kontrol eder. Ancak bazen kalp, ritminden sapar: Çok hızlı, çok yavaş veya düzensiz atar. Uzmanlar bu durumu kalp ritim bozuklukları olarak adlandırır.

Kalp ritim bozukluklarının birçok farklı türü olduğundan, tıp bunları çeşitli özelliklere göre sınıflandırır:

• Ortaya çıktıkları yere göre: Kalp kulakçığında (supraventriküler) ya da iki karıncıktan birinde (ventriküler)
• Kalp frekansına göre: Hızlanmış kalp atışı (taşikardi) veya yavaşlamış kalp atışı (bradikardi)
• Oluşum mekanizmasına göre: Elektriksel uyarıların bozulmuş oluşumu (uyarı oluşum bozukluğu) veya uyarının hatalı iletimi (uyarı iletim bozukluğu)

Kalp ritim bozuklukları Almanya’da oldukça yaygındır. En yaygın olanı atriyal fibrilasyon olarak adlandırılan durumdur. Bu durumda, kulakçıkların aşırı uyarılması nedeniyle kulakçıklar artık etkili bir şekilde pompalayamaz ve böylece alttaki karıncıklar daha az kanla dolabilir. Ayrıca nabız genel olarak çoğu vakada aşırı hızlıdır. Kalp kası daha az kan pompaladığından, kalbin performansı azalır.

Almanya'da yaklaşık 1,6 milyon kişi (nüfusun yaklaşık yüzde 2'si) bundan muzdariptir. Uzmanlar, önümüzdeki 50 yıl içinde atriyal fibrilasyon hastalığının iki katına çıkacağını öngörmektedir. Bunun birçok nedeni mevcuttur: Bunda rol oynayan faktörler arasında, giderek daha çok insanın fazla kilolu olması ve insanların daha uzun yaşaması da bulunmaktadır.

Kalp ritim bozukluklarında bazı formlar erkeklerde daha sık görünürken, bazı formlar da kadınlarda daha sık ortaya çıkar. Yaygın olan atriyal fibrilasyon örneğin daha çok erkeklerde görülür. Ancak kadınlar, atriyal fibrilasyonun belirtilerinden günlük yaşamda daha fazla etkilenir.

Özellikle gençlerde ve önceden hastalığı olmayan kişilerde kalp ritim bozuklukları genellikle zararsızdır. Buna örneğin stres, kafein veya alkol tüketimi neden olabilir. Ancak bazı kalp ritim bozukluğu türleri de tehlikeli olabilir. Bu durumda neden genellikle başka bir kalp hastalığıdır. Genel olarak, kalp çarpıntısı gibi belirtiler – özellikle de ailede kalp sorunları geçmişi varsa - bir kardiyolog tarafından açıklığa kavuşturulmalıdır.

Kalp ritim bozukluklarının birçok türü zararsızdır - özellikle de bir kalp hastalığı yoksa. Ancak bazı kalp ritim bozukluğu türleri tedavi edilmediğinde, ağır komplikasyon riskini artırır.

Örneğin atriyal fibrilasyon, felç için en önemli risk faktörleri arasında yer almaktadır. Tıkalı bir kan damarının neden olduğu 100 felç vakasından yaklaşık 25'i atriyal fibrilasyona bağlıdır. Çünkü: Kalp, kulakçıklardan daha az kan pompalar; bu da kanın daha hızlı pıhtılaşmasına ve daha kolay pıhtı oluşmasına yol açar. Bunlar kan dolaşımı yoluyla beyne girebilir, oradaki damarları tıkayabilir ve felce yol açabilir.

Çok daha nadir, ancak son derece tehlikeli olan kötü huylu kalp ritim bozuklukları, her zaman acil bir durum teşkil eder ve tipik olarak şiddetli semptomlar ve hatta bilinç kaybı ile birlikte görülür. Bu durumda kalp dakikada 300'ün üzerinde atabilir (karıncık çarpıntısı - ventriküler fibrilasyon) ve ardından durabilir (ani kalp durması). Bu durum örneğin bir kalp krizi sırasında meydana gelebilir.

Aşağıdaki risk faktörleri kalp ritim bozuklukları için ortam yaratabilir:

• Kalp yetmezliği, koroner kalp hastalığı (KKH) ve kalp krizi gibi kalp hastalıkları
• İletim sistemi malformasyonları gibi doğuştan kalp kusurları
• Alkol, kafein, nikotin, kokain veya amfetamin gibi keyif verici maddeler ve uyuşturucular
• Elektrolit eksikliği (özellikle potasyum ve magnezyum)
• Fazla kilo, yüksek kan lipit değerleri veya hareketsizlik gibi yaşam tarzı faktörleri
• Yaş: İleri yaştaki kişilerde kalp ritim bozukluklarına ortam sağlayan hastalıklar daha sık görülür
• Bazı kalp ilaçları veya antidepresanlar gibi ilaçlar
• Depresyon gibi psikolojik rahatsızlıklar
• Diyabet, uyku apnesi (uyku sırasında solunum bozuklukları), kronik böbrek hastalıkları, damar hastalıkları, yüksek tansiyon, tiroid bezinin aşırı çalışması veya kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) gibi diğer hastalıklar
• Stres, korku, öfke gibi yoğun duygusal yüklenmeler

Olası risk faktörlerini azaltarak veya bunlardan kaçınarak kalp ritim bozukluklarının önüne geçebilirsiniz. Kahve veya enerji içecekleri gibi kafein içeren uyarıcılara karşı hassasiyetiniz varsa, bunlardan kaçınmak en iyisidir. Ayrıca dengeli bir elektrolit düzeyi, normal kalp fonksiyonu için önemlidir. Elektrolit eksikliği aşırı terleme, ishal veya dehidrasyona neden olan ilaçların alınması nedeniyle ortaya çıkabilir. Bu durumlarda yeterince sıvı almaya dikkat edin; örneğin maden suyu veya şekersiz çay için ve bol meyve ile sebze tüketin.

Ayrıca kalp-damar hastalıkları riskini azaltın. Bunun için:

• Beslenmenizde çeşitliliğe dikkat edin
• Yeteri kadar hareket edin
• Kronik stresten kaçının
• Uyku sağlığınıza dikkat edin
• Sigarayı ve nikotin içeren diğer keyif verici maddeleri bırakın
• Alkol tüketmeyin veya tüketiminizi mümkün mertebe azaltın
• Fazla kilonuzu uzun vadede verin

Yüksek tansiyon gibi kalp-damar hastalıkları zaten mevcutsa, bu hastalıklarınızın doktor tarafından tedavi edilmesini sağlayın. Öncelikle atriyal fibrilasyonu bu şekilde önleyebilirsiniz.

Atriyal fibrilasyon riski özellikle yüksek kan şekeri seviyeleri yüksek tansiyon, obezite ve bozulmuş yağ metabolizması ile eş zamanlı olarak ortaya çıktığında yüksektir. Bu risk faktörlerinin birleşimi, metabolik sendrom olarak adlandırılır. Özellikle aşırı kilolu (obez kişiler) metabolik sendrom geliştirme tehlikesi altındadır.

Ayrıca diyabet hastaları kalp problemlerini daha sık fark etmezler, çünkü yüksek kan şekeri değerleri sinir sistemine de zarar verebilir ve bu da duyarlılığı azaltabilir. Ancak bilinmeyen ve tedavi edilmeyen kalp hastalıkları ventriküler fibrilasyon gibi hayatı tehdit eden kalp ritim bozukluklarına yol açabilir. Bu nedenle diyabetli kişilerin kalp-damar hastalıkları açısından düzenli olarak kontrolden geçmeleri önemlidir. Sağlıklı bir yaşam tarzı komplikasyon riskini daha da azaltabilir.

Bazı kalp ritim bozukluğu hastalarında ise çok az belirti görülür ya da hiç belirti olmaz. Örneğin atriyal fibrilasyonda genellikle hiçbir belirti görülmez ve bu nedenle çoğu zaman uzun süre fark edilmez. Uzun süre fark edilmeyen veya tedavi edilmeyen atriyal fibrilasyon, kalp yetmezliğine yol açabilir; bu da hastada performans kaybına, nefes darlığına veya ölüme neden olabilir. Bu durum erkeklerde kadınlara göre biraz daha sık görülür. Ortalama olarak kadınlar özellikle kalp çarpıntısı ve kaygı gibi belirli semptomları erkeklere göre daha yoğun hisseder.

Kalp ritim bozukluklarını tespit edebilmek için doktorlar önce belirtileri, bu belirtilerin hangi durumlarda ortaya çıktığını, varsa mevcut hastalıkları ve ailede kalp hastalığı öyküsünü sorgular. Ardından başka tetkikler yapılır.

Elektrokardiyografi

Elektrokardiyografi (EKG), kalbin normal mi yoksa düzensiz mi attığını gösterir. Kalp ritim bozuklukları çoğu zaman sadece aralıklı olarak veya belirli koşullar altında ortaya çıktığı için, özel EKG incelemeleri genellikle gereklidir:

• Uzun süreli EKG: Küçük bir kayıt cihazı, kalp aktivitesini 24 saat boyunca ölçer.
• Kardiyak olay kaydedici: Kalbin elektriksel aktivitesini daha uzun bir süre boyunca (birkaç ay) kaydeder. Bileklik, parmak klipsi veya cilt bandı şeklinde taşınabilir.
• Eforlu EKG: Kalbin fiziksel zorlanmaya nasıl tepki verdiğini gösterir.
• Akıllı saatler: Kalp ritim bozukluklarının teşhisinde destekleyici olabilirler. Ancak bunlar, henüz tıbbi bir standart değildir.

Ultrason muayenesi (Ekokardiyografi)

Ultrason muayenesiyle kalp kasının büyüklüğü, yapısı ve hareketi görüntülenir; olası değişiklikler veya hastalıklar tespit edilir. Bazen doktorlar bu işlem için ses dalgalarını ileten başlığı yemek borusundan kalbin arkasına yerleştirir. Halk arasında "yutmalı eko" olarak da bilinen transtorasik ekokardiyografi (TTE) sayesinde özellikle detaylı görüntüler elde edilir.

İleri tetkikler

Daha kesin bir teşhis için başka tetkikler gerekebilir:

• Kalp kateteri muayeneleri, damarlardaki kan dolaşımı bozukluklarını gösterir. Elektrofizyolojik kalp kateteri muayenesi (EPS) ise kalp ritim bozukluklarının kalbin tam olarak hangi bölgesinde oluştuğunu ayrıntılı şekilde belirleyebilir.
• Kan tahlilleri, örneğin tiroid hastalığını netleştirmek için yapılır.
• Ayrıca kalbin detaylı görüntülerini elde etmek amacıyla ileri düzey görüntüleme yöntemleri kullanılır; bunlar arasında manyetik rezonans (MR) ve bilgisayarlı tomografi (BT) bulunur.

Başarılı bir tedavi için, tedavi önerilerine istikrarlı bir şekilde uymak önemlidir. Kalp ritim bozukluklarında tanı ve tedavi ne kadar erken olursa, prognoz o kadar iyi olur. Hedefe yönelik tedavi, semptomları hafifletebilir ve istenmeyen sonuçları önleyebilir.