Tütün ve diyabet

Bilimsel destek: PD Dr. Martin Füchtenbusch

Sigarayla diyabetin alakası nedir? Sigara, şeker hastalığını tetikleyebilen, en az bilinen – fakat en etkili – risk faktörlerinden birisidir.

Artık yapılan pek çok büyük çalışmayla, sigara içen insanların diğerlerine göre daha sık tip 2 diyabete yakalandığı ispatlanmıştır. Bunun nereden kaynaklandığı henüz tam olarak bilinmemektedir. Fakat araştırmacılar ilk ipuçlarına kavuştular.

Tütündeki nikotin muhtemelen birkaç yolla kan şekeri seviyesini etkilemektedir. Araştırmalar, sigara içen kişilerin diğerlerinden daha yüksek kan şekeri seviyelerine sahip olduğunu göstermektedir. Kanda sürekli olarak çok fazla şeker varsa, bu uzun vadede tip 2 diyabet oluşumunu tetikler.

Tip 2 diyabetin ortaya çıkışı hakkında daha fazla bilgiyi Diyabetle Yaşam portalımızda bulabilirsiniz!

Sigara içenlerde insülin salınımı değişmiş gibi görünmektedir. Vücudun kendi hormonu olan insülin, kan şekeri seviyesinin kontrolsüz bir şekilde yükselmemesi için önemlidir. Bir kapı görevlisi gibi, yemekten sonra kana giren şekerin, ihtiyacı olan hücrelere de ulaşmasını sağlar.

Nikotin, bu önemli maddenin üretimini yavaşlatıyor gibi görünmektedir. Bunu, pankreastaki beta hücreleri denen“insülin fabrikalarının” çalışmasını engelleyerek yapmaktadır.

Buna ek olarak, sigara içenlerin kanında yüksek düzeyde zehirleyici madde arsenik bulunmuştur. Bu da kan şekeri seviyesini artmasında rol oynamış olabilir.

Vücutta yanlış yağ

Sigara içmenin diyabet riskini artırmasının bir başka nedeni de ilk bakışta şaşırtıcıdır: Vücut yağı. Sigara içenler genellikle nispeten zayıftır, ancak vücutlarında barındırdıkları yağ çoğunlukla oldukça zararlıdır. Çünkü her yağ aynı değildir: Fazla zararlı olmayan vücut yağları vardır. Bunlara cilt altı yağı denir. Bir de karaciğer, böbrekler ve bağırsaklar gibi iç organları çevreleyen yağlar vardır. Eğer bu ikinci tür yağ çoğalırsa kimyasal haberci madde ve yağ asitlerinden oluşan problemli bir karışım kana salgılanır ve böylece diyabet ve kardiyovasküler hastalık riski artar.

Özellikle organların içinde biriken yağ oldukça sağlıksızdır. Buna örnek olarak yağlı karaciğer verilebilir. Bu yağ karaciğerin çalışmasını kısıtlar. Karaciğer, kan şekeri seviyesi için gerekli önemli görevini doğru bir şekilde yerine getiremez. Sigara içmek, alkole bağlı olmayan karaciğer yağlanmasını tetikleyebilir.

Sigara içmenin şeker hastalığı riskini ne kadar artırdığı, günde kaç sigara içildiğine ve ne kadar zamandır içildiğine bağlıdır. Bu yüzden yapılan çalışmalarda sayılar değişiklik göstermektedir. Bazı tahminler yüzde 30 ila 40 daha yüksek bir risk varsaymaktadır. Diğerleri sigara içmenin riski ikiye katladığını tahmin etmektedir. Bu da şu anlama gelmektedir: Aynı koşullar altında, sigara içmeyen 1.000 kişinin yaklaşık 100’ünde hayatlarının bir noktasında tip 2 diyabet ortaya çıkarken bu rakam sigara içenlerde ilk yaklaşıma göre 130-140'ı, diğer yaklaşıma göre ise 200'ü bulmaktadır.

Hamilelik sırasında sigara içmek – diğer risklerin yanı sıra- anne adaylarında hamilelik diyabetinin ortaya çıkması ihtimalini de artırmaktadır. Doğmamış çocuğun ilerleyen yaşamında diyabet olma riski de artar.

Aynı şey sigara dumanına maruz kalan çocuklar için de geçerlidir. Bilim insanlarının rastgele seçilmiş bir grup insana uzun bir süre boyunca eşlik edip onları düzenli olarak incelediği, kohort çalışması denilen çalışmalar bu sonucu göstermektedir.

Elektronik sigaralar henüz o kadar uzun bir süredir piyasada olmadığı için bu sigaraların ve diğer buharlaştırıcıların uzun vadede diyabete etkisini gösteren araştırmalar henüz bulunmamaktadır.

Ancak bu ürünler de normal sigaralar gibi nikotin içermektedir. Nikotinin de kan şekeri seviyesi üzerindeki etkisi ispatlanmıştır.

Ne yapmalı?

Nikotin, bağımlılık yapan en güçlü maddelerden biridir, bu nedenle birçok insan sigarayı bırakmakta zorlanır. Sigarayı bırakmanın faydaları konusunda net olmak yardımcı olur:

  • Daha uzun süre sağlıklı yaşama ve dinç olma şansı artar.
  • Akciğer kanseri, kalp krizi, inme ve diyabet riski azalır ve hem cilt hem de dişler için iyi birşey yapılmış olur.
  • Ayrıca paradan da tasarruf sağlanmış olur.

Karar bir kez verildikten sonra, bazı sigara içenler yardım almadan kendi başlarına başarılı bir şekilde sigarayı bırakabilmektedirler. Ancak yine de kimsenin bunu mutlaka yalnız başarması gerekmez. Çok sayıda seminer ve sigara bırakma programı bulunmaktadır. Alman Kanser Araştırma Merkezi, Federal Sağlık Eğitimi Merkezi (BZgA) ile birlikte, yaşadığınız yere yakın hizmet sunanları arama (Almanca link) imkanı sunar.

Kendi kendine yardım grupları ve www.ohnerauchen.de veya www.rauchfrei-portal.de (Almanca sayfalar) gibi internet portalları da sigarayı yeni bırakanlara benzer düşünen insanlarla iletişim kurma ve fikir alışverişinde bulunma fırsatı verir.

Sigarayı bırakmaya hazırlanma ve bunu uygulama konusunda özel tavsiyelere ve çeşitli destekleyici yöntemler hakkında bilgiye ihtiyaç duyan herkes BZgA'da geniş bir bilgi yelpazesi ve online sigarayı bırakma programı (Almanca link) bulacaktır.

Sigarayı bırakan birçok kişi önce kilo alır. Diyabet riskinin sigarayı bıraktıktan hemen sonra azalmamasının nedeni buna dayanıyor olabilir. Hatta araştırmaya göre, diyabet riski önce kısa bir süre için artar ve bir süre sonra öncekinden çok daha düşük bir seviyeye iner. Eğer kilo kısmen korunursa bunun önüne geçilebilir.

Uzun vadede, tütünü bırakmak diyabet riskini kesinlikle azaltır.

Sigara içmek, özellikle tip 2 veya tip 1 diyabet hastası kişiler için önemli bir risk faktörüdür. Sigaradaki nikotin ikincil hastalıkları hızlandırabilir. Nikotin vücuttaki kan damarlarına ve sinir yollarına zarar verir ve yara iyileşmesini yavaşlatır. Örneğin diyabetik bir ayak, tütün tüketmeyen bir kişiye göre daha hızlı gelişebilir. Bu nedenle, yardım aramak ve sigarayı bırakmak faydalıdır.

Kaynaklar:

Kulzer, B. et al.: S2-Leitlinie Psychosoziales und Diabetes – Langfassung (Teil 1). In: Diabetologie, 2013, 8: 198-242
Maddatu, J. et al.: Smoking and the Risk of Type 2 Diabetes. In: Transl Res, 2017, 184: 101-107
O’Dell, L. E. et al.: Enhanced vulnerability to tobacco use in persons with diabetes: A behavioral and neurobiological framework. In: Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry, 2016, 65: 288-296
U.S. Department of Health and Human Services: The Health Consequences of Smoking—50 Years of Progress: A Report of the Surgeon General. 2014 (Letzter Abruf: 03.07.2019)
Xia, N. et al.: Review of the role of cigarette smoking in diabetic foot. In: J Diabetes Investig, 2019, 10: 202-215
Güncelleme: 09.11.2019