Hamilelik diyabeti nasıl teşhis edilir?

Bilimsel destek: PD Dr. Sandra Hummel

Hamilelik diyabeti, genellikle tipik semptomlara neden olmaz. Bu sebeple tüm hamile kadınlar, diyabet için test edilmelidir. Bu genellikle 24. ila 28. hamilelik haftası arasında yapılır ve hamilelikte yapılan tedbir muayenelerinden biridir. Bunun için kan şekeri yükleme testi (glukoz tolerans testi) ile kanda çok fazla şeker olup olmadığı belirlenir. Test belirli sınır değerleri aştığında bu, şekerin vücut hücreleri tarafından yeterince emilmediğinin bir işareti olabilir. Bu sonuç, hamilelik diyabeti olduğuna dair bir gösterge olabilir.

Diyabet riski yüksek olan kadınlarda, hamilelik  tespit edildiği vakit kandaki şeker düzeyini belirlemek için kan örneği alınır. Bu, örneğin aşırı kilolu veya yaşlı hamile kadınlar için geçerlidir. Yüksek kan şekeri değerleri tespit edilmediğinde, 24. ila 28. hamilelik haftaları arasında bir kan şekeri yükleme testi daha yapılır.

Hamilelik diyabet risk faktörleri hakkında daha fazla bilgiye buradan ulaşabilirsiniz!

Glukoz tolerans testi: Hamilelik diyabeti testi

Oral glukoz tolerans testi (oGTT) olarak da bilinen gebelik diyabeti testi, vücudun büyük miktarda şekeri ne kadar iyi işleyebileceğini ölçer. Bebek için herhangi bir risk oluşturmayan 2 aşamalı bir işlem kullanılarak gerçekleştirilir.

Öncelikle her hamile kadına bir ön test (50 gramlık tarama testi veya glukoz yükleme testi) önerilir. Hamile kadın, içinde 50 gram glukozun çözüldüğü (şeker çözeltisi) bir bardak su içer. Bunun için aç olmasına gerek yok. Bir saat sonra koldaki toplardamardan kanı alınır ve kan şekeri seviyesi belirlenir. Kan şekeri değeri normal ise test bitmiştir. Ancak bu noktada 135 mg/dl (7,5 mmol/l) veya daha fazla bir kan şekeri değeri ölçülürse, ikinci bir büyük glukoz tolerans testi yapılmalıdır. Glukoz yükleme testinin ölçülen değeri, tek başına henüz bir tanı oluşturmaz.

Bu ön test, meslek kuruluşları tarafından tavsiye edilmemektedir. Hamilelik diyabeti olan kadınlarda çoğu zaman sadece, bu testle tespit edilmeyen, açlık kan şekeri yüksekliği vardır . Bu basit test sonucu, 135 mg/dl'nin üzerinde sonuç verirse, yine de teşhis testi (75 gram glukoz tolerans testi) yapılmalıdır. Bu nedenle doktorlar genellikle 75 gramlık glukoz tolerans testini doğrudan önermektedir.

Teşhis testi süreci nasıl işliyor?

Teşhis veya büyük glukoz tolerans testi (75 g glukoz tolerans testi) denilen test için, hamile kadının aç olması, yani en az 8 saat önceden hiçbir şey yememiş olması gerekir. Önce hamile kadından kan alınır, ardından 75 gram glukoz içeren şeker çözeltisini içer. Şeker çözeltisinin uygulanmasından 60 dakika sonra ve 120 dakika sonra bir daha, hamile kadından yeniden kan alınır.

Hamilelik diyabeti teşhisi, bu 3 kan şekeri seviyesinden birine ulaşıldığında veya aşıldığında konulur:

  • Aç karnına: 92 mg/dl (5,1 mmol/l)
  • 1 saat sonra: 180 mg/dl (10,0 mmol/l)
  • 2 saat sonra: 153 mg/dl (8,5 mmol/l)

Açlık kan şekeri değeri 126 mg/dl (7,0 mmol/l) veya 2 saat sonraki kan şekeri değeri 200 mg/dl (11,1 mmol/l) ise, hamilelik diyabetinden bahsedilmez. Bu, hamilelikte yeni ortaya çıkmış bir diyabet anlamına gelir.

Hamilelik diyabet teşhisi konulduğunda, metabolik ayarlama yapılmalıdır. Bunun için genellikle bir beslenme değişikliği yeterli olur.

Glukoz tolerans testi sağlık sigortası tarafından ödeniyor mu?

Normalde sağlık sigortası tarafından sadece 50 gr testi ödenmekte. Basit tarama testi 135 mg/dl'nin üzerinde değerlerle sonuçlanırsa, sonraki teşhis testi ücreti (75 g glukoz tolerans testi) sağlık sigortası tarafından geri ödenmektedir. Pek çok doktor tarafından öncelikle gebeliğin 24. ve 28. haftaları arasında güvenilir olan 75 g testi önerilmektedir. Buna, hamile kadının uygun şekilde bilgilendirilmesinden sonra izin verilmektedir. O zaman sağlık sigortası tarafından geri ödenmez.

Hamilelik diyabet tedavisi hakkında daha fazla bilgiye buradan ulaşabilirsiniz!

Diyabet riski yüksek olan kadınlarda test nasıl yapılır?

Hamilelik tespit edildiğinde, doktor bir görüşme sırasında yüksek bir diyabet riski olup olmadığını kontrol eder. Bu durum, örneğin aşırı kiloda, hamilelik yüksek yaşta gerçekleştiyse veya önceden bir hamilelik diyabeti yaşandıysa olabilir.

Yüksek bir risk varsa, hamileliğin ilk üç ayında, yani hamileliğin hemen başlangıcında bir kan şekeri testi yapılmalıdır. Bunun için hamileden aç karnına, yani en az 8 saat önce hiçbir şey yememiş olması gerekiyor, koldaki toplardamardan kan alınır ve kandaki şeker seviyesi belirlenir.

Kan şekeri değeri 92 mg/dl'nin (5,1 mmol/l) üzerinde ise, aynı gün ikinci bir ölçüm yapılmalıdır. Sonuç, 92 mg/dl (5,1 mmol/l) ila 125 mg/dl (6,9 mmol/l) arasındaysa, hamilelik diyabeti tanısı doğrulanmış olur. Değer, bunun altındaysa hamileliğin 24. ila 27. haftası arasında tekrardan bir şeker testi (glukoz tolerans testi) yapılır.

126 mg/dl'den (7,0 mmol/l) daha yüksek veya ona eşit değerlerde, hamilelik öncesinde zaten diyabet vardı demek.

Alternatif olarak, uzun süreli kan şekeri değeri (HbA1c değeri) belirlenebilir. Bu değer (uzun süreli kan şekeri belleği olarak da bilinir), son 6 ila 8 haftada kan şekerinin çok yüksek olup olmadığını ortaya çıkarır. Şeker metabolizması bozukluğu olmayan sağlıklı insanlarda bu oran yüzde 5 (31 mmol/mol) civarındadır.

Ölçüm sırasında yüzde 5,8'e (40 mmol/mol) kadar bir değere ulaşıldığında, hamilelik diyabetini ekarte etmek için ertesi gün tekrardan aç karnına kan alınarak kan şekeri ölçülür. Yüzde 5,9 ila 6,4 (41 und 46,5 mmol/mol) arası HbA1c değerleri ölçüldüğünde, hamilelik diyabeti şüphesini doğrulamak veya çürütmek için bir glukoz tolerans testi yapılır.

HbA1c değeri yüzde 6,5 (47,5 mmol/mol) ise, hamilelik öncesinde zaten diyabet vardı demek.

Hamilelik diyabet risk faktörleri hakkında daha fazla bilgiye buradan ulaşabilirsiniz!

Kaynaklar:

Deutsche Diabetes Gesellschaft et al.: S3-Leilinie Gestationsdiabetes mellitus (GDM) - Diagnostik, Therapie und Nachsorge. Langfassung. 2. Auflage. 2018
Deutsche Diabetes Gesellschaft et al.: S3-Leilinie Gestationsdiabetes mellitus (GDM) - Diagnostik, Therapie und Nachsorge. Patientinnenempfehlung. 2. Auflage. 2018
Gemeinsamer Bundesausschuss: Patienteninformation. Ich bin schwanger. Warum wird allen Frauen ein Test auf Schwangerschaftsdiabetes angeboten? 2012
Institut für Qualität und Wirtschaftlichkeit im Gesundheitswesen: Merkblatt: Test auf Schwangerschaftsdiabetes. Version 1.1. 2011 (Letzter Abruf: 15.10.2019)
Kleinwechter, H. et al.: Gestationsdiabetes mellitus (GDM) – Diagnostik, Therapie und Nachsorge. In: Diabetologie, 2017, 12: S218–S232
Güncelleme: 31.10.2019