Pokaż główną treść

Jak diagnozowana jest cukrzyca ciężarnych?

Wsparcie naukowe: dr hab. Sandra Hummel

Cukrzyca ciężarnych zazwyczaj nie powoduje typowych objawów. Dlatego wszystkie kobiety w ciąży powinny być badane pod kątem cukrzycy. Robi się to zazwyczaj w 24–28. tygodniu ciąży i jest jednym z badań profilaktycznych podczas ciąży. W tym celu przeprowadza się test obciążenia glukozą (test tolerancji glukozy), aby stwierdzić, czy poziom cukru we krwi nie jest zbyt wysoki. Jeśli badanie wykaże przekroczenie pewnych wartości granicznych, może to być oznaka, że cukier nie jest wystarczająco wchłaniany do komórek ciała. Może to wskazywać na cukrzycę ciężarnych.

U kobiet z podwyższonym ryzykiem cukrzycy zaraz po stwierdzeniu ciąży pobierana jest próbka krwi w celu określenia poziomu cukru we krwi. Dotyczy to np. kobiet z nadwagą lub starszych kobiet w ciąży.Jeśli nie zostanie wykryty podwyższony poziom cukru we krwi, w 24–28. tygodniu ciąży wykonuje się kolejny test obciążenia glukozą.

Więcej informacji o czynnikach ryzyka cukrzycy ciężarnych można znaleźć tutaj!

Test obciążenia glukozą: badanie w kierunku cukrzycy ciężarnych

Badanie w kierunku cukrzycy ciężarnych, zwane również testem obciążenia glukozą (oGTT), pozwala określić, jak dobrze organizm może przetworzyć dużą ilość cukru. Badanie dzieli się na dwa etapy, które nie stwarzają żadnego ryzyka dla dziecka.

Najpierw każda kobieta w ciąży jest poddawana testowi wstępnemu (50-gramowy test przesiewowy lub test obciążenia glukozą). Kobieta w ciąży wypija szklankę wody, w której rozpuszczono 50 gramów glukozy (roztwór cukru). Nie musi ona wówczas być na czczo. Po godzinie z żyły ramienia pobierana jest krew i oznaczany jest poziom cukru we krwi. Jeśli wartość stężenia glukozy we krwi jest niewielka, badanie zostaje zakończone. Jeśli jednak w tym czasie zostanie zmierzona wartość glukozy we krwi wynosząca 135 mg/dl (7,5 mmol/l) lub więcej, należy wykonać drugi, duży test doustnego obciążenia glukozą. Wartość pomiarowa testów obciążenia glukozą nie stanowi jeszcze diagnozy.

Ten test wstępny nie jest zalecany przez towarzystwa zawodowe. Często kobiety z cukrzycą ciężarnych mają jedynie podwyższone stężenie glukozy we krwi na czczo, czego to badanie nie wykrywa. Jeśli to proste badanie daje wartości powyżej 135 mg/dl, należy jeszcze wykonać badanie diagnostyczne (75-gramowy test obciążenia glukozą). Dlatego też lekarze często bezpośrednio zalecają wykonanie 75-gramowego testu obciążenia glukozą.

Jak przebiega badanie diagnostyczne?

Do tzw. diagnostycznego lub szerszego testu obciążenia glukozą (75-g test obciążenia glukozą) kobieta w ciąży musi być na czczo, tzn. nie może nic jeść co najmniej 8 godzin wcześniej. Najpierw pacjentce pobiera się krew, a następnie wypija ona roztwór cukru zawierający 75 gramów glukozy. Po 60 minutach, a następnie po 120 minutach od podania roztworu cukru ponownie pobierana jest krew.

Cukrzycę ciężarnych rozpoznaje się, gdy zostanie osiągnięty lub przekroczony którykolwiek z poniższych trzech poziomów glukozy we krwi:

  • Na czczo: 92 mg/dl (5,1 mmol/l)
  • Po 1 godzinie: 180 mg/dl (10,0 mmol/l)
  • Po 2 godzinach: 153 mg/dl (8,5 mmol/l)

Jeśli wartość glukozy we krwi na czczo wynosi 126 mg/dl (7,0 mmol/l) lub wartość glukozy we krwi po 2 godzinach wynosi 200 mg/dl (11,1 mmol/l), nie jest to cukrzyca ciężarnych. Wówczas mówimy o nowym wystąpieniu cukrzycy w ciąży.

Jeśli rozpoznano cukrzycę ciężarnych, należy przeprowadzić dostosowanie metaboliczne. Najczęściej wystarcza do tego zmiana diety.

Czy koszt testu doustnego obciążenia glukozą jest pokrywany przez kasę chorych?

Zwykle tylko koszt testu 50 g jest pokrywany przez kasę chorych. Jeśli proste badanie przesiewowe wykaże wartości powyżej 135 mg/dl, kolejne badanie diagnostyczne (75 g test doustnego obciążenia glukozą) jest refundowane przez kasę chorych. Wielu lekarzy zaleca przede wszystkim niezawodne badanie 75 g między 24. a 28. tygodniem ciąży, co jest dopuszczalne po odpowiednim poinformowaniu ciężarnej. Badanie nie jest refundowane przez kasę chorych.

Więcej informacji o leczeniu cukrzycy ciężarnych można znaleźć tutaj!

Jak badać kobiety o zwiększonym ryzyku zachorowania na cukrzycę?

Podczas konsultacji lekarz sprawdzi, czy istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia cukrzycy po stwierdzeniu ciąży. Może to mieć miejsce np. w przypadku dużej nadwagi, wyższego wieku w momencie zajścia w ciążę lub wcześniejszej cukrzycy ciężarnych.

Jeśli istnieje zwiększone ryzyko, badanie poziomu glukozy we krwi powinno być wykonane już w pierwszym trymestrze ciąży, czyli na samym początku ciąży. W tym celu pobiera się krew z żyły ramiennej na czczo, tzn. pacjentka nie może nic jeść wcześniej przez co najmniej 8 godzin, i oznacza się poziom cukru we krwi.

Jeśli poziom glukozy we krwi jest wyższy niż 92 mg/dl (5,1 mmol/l), drugi pomiar należy wykonać następnego dnia. Jeśli wynik mieści się w przedziale od 92 mg/dl (5,1 mmol/l) do 125 mg/dl (6,9 mmol/l), diagnoza cukrzycy ciążowej jest potwierdzona. Jeśli wartość jest niższa, pomiędzy 24. a 27. tygodniem ciąży ponownie przeprowadza się badanie poziomu cukru (test doustnego obciążenia glukozą).

Wartości większe lub równe 126 mg/dl (7,0 mmol/l) wskazują na występowanie cukrzycy już przed ciążą.

Alternatywnie można określić tak zwaną długoterminową wartość stężenia glukozy we krwi (wartość HbA1c). Wartość ta (zwana również długotrwałą pamięcią stężenia glukozy we krwi) ujawnia, czy poziom cukru we krwi nie był zbyt wysoki w ciągu ostatnich 6–8 tygodni. U zdrowych osób bez zaburzeń metabolizmu cukru wynosi on około 5% (31 mmol/mol).

Jeśli podczas pomiaru zostanie osiągnięta wartość do 5,8% (40 mmol/mol), następnego dnia ponownie oznacza się poziom cukru we krwi poprzez pobranie krwi na czczo, aby wykluczyć cukrzycę ciężarnych. Jeżeli wartość HbA1C wynosi 5,9–6,4% (41–46,5 mmol/mol), wykonuje się test doustnego obciążenia glukozą, aby potwierdzić lub wykluczyć podejrzenie cukrzycy ciężarnych.

Wartość HbA1C wynosząca 6,5% (47,5 mmol/mol) oznacza, że cukrzyca występowała już przed ciążą.

Więcej informacji o czynnikach ryzyka cukrzycy ciężarnych można znaleźć tutaj!

Źródła:

Deutsche Diabetes Gesellschaft et al.: S3-Leilinie Gestationsdiabetes mellitus (GDM) - Diagnostik, Therapie und Nachsorge. Langfassung. 2. Auflage. 2018
Deutsche Diabetes Gesellschaft et al.: S3-Leilinie Gestationsdiabetes mellitus (GDM) - Diagnostik, Therapie und Nachsorge. Patientinnenempfehlung. 2. Auflage. 2018
Gemeinsamer Bundesausschuss: Patienteninformation. Ich bin schwanger. Warum wird allen Frauen ein Test auf Schwangerschaftsdiabetes angeboten? 2012
Institut für Qualität und Wirtschaftlichkeit im Gesundheitswesen: Merkblatt: Test auf Schwangerschaftsdiabetes. Version 1.1. 2011 (Letzter Abruf: 15.10.2019)
Kleinwechter, H. et al.: Gestationsdiabetes mellitus (GDM) – Diagnostik, Therapie und Nachsorge. In: Diabetologie, 2017, 12: S218–S232
Stan: 31.10.2019