Anjina pektoris: Bir bakışta en önemlisi

1. Anjina pektoris nedir?
2. Anjina pektorisin sonuçları nelerdir?
3. Anjina pektoris riskini neler arttırır?
4. Anjina pektoris nasıl önlenebilir?
5. Anjina pektoris, diyabet ve obezite nasıl bağlantılıdır?
6. Anjina pektorisin belirtileri nelerdir?
7. Anjina pektoris teşhisi nasıl konulur?
8. Anjina pektoris nasıl tedavi edilir?

Anjina pektoris 4 ağırlık derecesine ayrılır:

• Ağırlık derecesi 1: Yürüme veya merdiven çıkma gibi günlük aktiviteler sırasında rahatsızlık hissedilmez, ancak ani veya uzun süreli fiziksel efor sırasında ağrı oluşur.
• Ağırlık derecesi 2: Hızlı koşma, yokuş yukarı yürüme, yemek yedikten sonra merdiven çıkma, soğuk hava, rüzgar veya zihinsel stres gibi yorucu eforlar sırasında rahatsızlık yaşanır.
• Ağırlık derecesi 3: Normal yürüyüş veya sabahları giyinmek gibi hafif fiziksel eforlarda bile rahatsızlık yaşanır.
• Ağırlık derecesi 4: İstirahat halinde veya minimal fiziksel eforla bile rahatsızlık yaşanır.

Anjina pektorisin temelinde yatan koroner kalp hastalığı, en yaygın halk sağlığı sorunlarından biridir. 40 ile 79 yaş arasındaki her 100 kişiden 9’undan fazlası yaşamları boyunca KKH geliştirir. Bu durum, kadınlara oranla erkeklerde biraz daha sık görülmektedir. Yaş arttıkça, KKH riski de artar. 65 yaş üstü grupta her 100 kadından yaklaşık 18'i ve her 100 erkekten 28'i koroner kalp hastalığından etkilenmektedir.

Anjina pektoris kişinin yaşam kalitesini düşürür. Ayrıca, anjina pektoris veya altta yatan koroner kalp hastalığı (KKH) başka kalp hastalıklarına yol açabilir:

• Kalp krizi: Koroner arterler kalbe oksijen sağlar. KKH’de bunlar daralmıştır. Bu koroner arterlerden biri tamamen tıkandığı takdirde, kalp kasının bir kısmına artık yeterli oksijen gitmez. Kalp krizi meydana gelir.
• Kalp yetmezliği (kalp zayıflığı): KKH kalp kasını zayıflatabilir, bu da kalbin pompalama gücünü azaltır ve kişiyi daha güçsüz hale getirir.
• Kalp ritim bozuklukları: KKH nedeniyle kalbe artık yeterli oksijen sağlanamadığında, kalp ritminden sorumlu kalp kası hücreleri zarar görebilir. Bu durum, kalp atışlarının ritmini bozar; kalp daha hızlı, daha yavaş ve/veya düzensiz atmaya başlar.

Koroner kalp hastalığı (KKH) ve bununla birlikte anjina pektoris gelişme riskini artırabilecek çeşitli faktörler mevcuttur. Bunların çoğu yaşam tarzı tarafından belirlenir ve değiştirilebilir. KKH’nin ve böylece anjina pektorisin diğer sebepleri ise değiştirilmesi mümkün olmayan nedenlerdir.

Anjina pektorisin yönlendirilebilen en önemli risk faktörleri arasında şunlar bulunur:

• Sigara içmek
• Aşırı şişmanlık (obezite)
• Yüksek kolesterol seviyesi
• Yüksek tansiyon
• Yüksek kan şekeri değerleri (kandaki glikoz değerleri)

Anjina pektoris için yönlendirilemeyen risk faktörleri şunlardır:

• Yaş: Yaş ilerledikçe anjina pektoris daha sık görülmektedir.
• Cinsiyet: Bu durum, kadınlara oranla erkeklerde daha fazla görülmektedir.
• Kalıtsal (ailesel) faktörler: Yakın akrabalarda (büyükanne, büyükbaba, anne, baba) koroner kalp hastalığı (KKH) varsa ya da geçmişte olmuşsa, kişinin kendisinde de KKH ve buna bağlı olarak anjina pektoris gelişme olasılığı daha yüksektir.

Anjina pektorisin nedeni her zaman koroner kalp hastalığı (KKH) olduğundan, göğüs sıkışmasına karşı alınabilecek tek önlem KKH’yi önlemektir. KKH gibi kalp-damar hastalıklarına karşı korunmak için en önemli tedbir, sağlıklı bir yaşam tarzıdır. Bunlardan bazıları şunlardır:

• Sigarayı bırakmak: Sigarayı bırakmak, kalp-damar hastalıklarına karşı en önemli önlemlerden biridir. Sigarayı bırakmak için ipuçlarını ve irtibat noktalarını burada bulabilirsiniz.
• Dengeli beslenme: Diyetinize bol miktarda meyve, sebze, bakliyat, kepekli ürünler ve az yağlı süt ve süt ürünleri dahil etmeniz avantaj sağlayacaktır. Balık ve kuruyemişlerin yanı sıra gerekirse az yağlı et de tavsiye edilir. Ayrıca şekerden kaçınmaya veya mümkün olduğunca az tüketmeye çalışın.
• Alkolü azaltma veya bırakma: Yapabiliyorsanız alkolü tamamen bırakın: Az miktarda tüketim bile birçok hastalık için riski artırabilir ve yaşam süresi üzerinde olumsuz etki yaratabilir.
• Düzenli egzersiz: Haftada 150 ilâ 300 dakika orta düzeyde fiziksel aktivite ideal kabul edilir. Bisiklet veya tempolu yürüyüş bunun için verilebilecek iki örnektir. Temel mantık şudur: Fazladan yapılan her dakika egzersiz iyidir ve size iyi gelir!
• Mevcut fazla kiloları verme: Gerekiyorsa, kilo vermeye çalışın. Vücut kitle endeksi (VKE) 18,5 ile 25 kg/m² arasında olduğunda, bu normal kilo olarak kabul edilir.

Halihazırda kalp-damar hastalıkları risk faktörlerine sahip kişilerde bu durum doktor tarafından tedavi edilmelidir. Bu faktörler özellikle şunlardır:

• Yüksek tansiyon
• Yüksek kan lipit değerleri
• Diyabet

Koroner kalp hastalığı (KHK) anjina pektorisin en sık görülen nedenidir. Ancak ağrılar göğüs bölgesinde oluşuyorsa, bu durum her zaman KKH’ye bağlı bir anjina pektoristen kaynaklanmayabilir. Kalp, akciğer, solunum yolları ve yemek borusuna ait bir dizi başka hastalık da benzer şikayetlere yol açabilir ve bunlar doktor tarafından ayırt edilerek dışlanmalıdır. Psikolojik stres de anjina pektoris semptomlarına benzer semptomlara neden olabilir.

Doktorlar için ilk etapta şu etmenler önemlidir:

• Yaş
• Diğer hastalıklar
• Şikayetlerin tam olarak nasıl kendini gösterdiği ve hangi durumlarda ortaya çıktığı
• Yakın akrabalardaki (ebeveynler, büyükanne, büyükbaba) kalp-damar hastalıkları
• Sigara gibi risk faktörleri

Bunun yanı sıra doktor, göğüs kafesini elle muayene eder. Tüm bu işlemler, göğüs ağrısının koroner kalp hastalığına (KKH) bağlı bir anjina pektoris olup olmadığını değerlendirmede yardımcı olur.

İlk değerlendirme sonucunda KKH ve dolayısıyla anjina pektoris şüphesi varsa, ek tetkikler durumun netleşmesine yardımcı olur:

• Elektrokardiyografi (EKG): Kalbin elektriksel aktivitesini ölçer. EKG'deki değişiklikler koroner arterlerde daralmaya ve dolayısıyla KKH'ye işaret edebilir.
• Ultrasonlu kalp muayenesi (ekokardiyografi): Koroner arterlerdeki dolaşım bozukluklarına ilişkin işaretler sunabilir.
• Görüntüleme tetkikleri: Manyetik rezonans görüntüleme (MR) veya bilgisayarlı tomografi (BT) gibi yöntemler, kalp damarlarında daralma olup olmadığını gösterebilir.

Göğüs ağrısının nedenini açıklığa kavuşturmak için hangi tetkiklerin gerekli olduğu, kişinin yaşı, önceki hastalıkları ve şikayetlerin niteliğine bağlıdır.

Bu muayeneler KKH'yi doğrularsa, doktor genellikle bir dizi ileri test yapacaktır. Bu testler, tedavi planlamasına yardımcı olur ve kalp krizi gibi KKH’ye bağlı olası hastalıkların riskini daha doğru değerlendirmeyi sağlar. Buna örnek olarak tansiyon ölçümü ve kan tahlili verilebilir.

Anjina pektorisin karakteristik semptomları ve buna bağlı günlük yaşamdaki kısıtlamalar çeşitli ilaçlarla hafifletilebilir. Bu amaçla sağlık uzmanları beta blokerler, kalsiyum kanal blokerleri veya nitratlar gibi ilaçlar reçete edebilir.

Anjina pektorisin altında yatan hastalığın, yani koroner kalp hastalığının (KKH) tedavi edilmesi de önemlidir. Bunun için de çeşitli etken maddeler mevcuttur. Özellikle kanı sulandıran ilaçlar sayesinde, kanın daralmış kalp damarlarından daha kolay geçmesi sağlanabilir. Böylece pıhtı oluşma riski azaltılabilir.

Ayrıca, KKH’nin kendisini ve onunla ilişkili olası diğer hastalıkları tetikleyebilecek ek risk faktörlerinin de göz önünde bulundurulması ve gerektiğinde tedavi edilmesi gerekir. Bunlar arasında yüksek tansiyon, yüksek kan yağları ve diyabet yer alır.

Cerrahi müdahaleler

Yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaçla tedavi yeterli olmazsa, KKH'yi ve dolayısıyla anjina pektorisi tedavi etmek için çeşitli cerrahi prosedürler mevcuttur. Tüm bu prosedürlerin amacı kalbe giden kan akışını iyileştirmek veya yeniden sağlamaktır. Farklı yöntemler kullanılabilir:

• Anjiyoplasti: Bu yöntem ile daralmış veya tıkanmış damarlar tekrar açılır veya genişletilir. Bu işlemde, kasıktaki bir kan damarından tıkalı kalp damarına ince bir tel (kalp kateteri) yerleştirilir ve daralmış bölgeye kadar ilerletilir. Kateterin ucu burada bir balon gibi şişirilerek damarın genişlemesi sağlanır ve böylece damardan tekrar yeterli miktarda kan akışı mümkün hale gelir. Bu işleme balon dilatasyonu denir. Damarın yeniden tıkanmasını önlemek için, içine tel örgüden yapılmış küçük bir tüp (stent) yerleştirilir.
• Baypas ameliyatı: Eğer birden fazla kan damarı daralmışsa veya balon kateter ile daralmış damarın genişletilmesi başarısız olursa, cerrah bir veya daha fazla koroner baypas uygular. Bu işlem, kan akışı için bir tür "alternatif yol" oluşturmayı amaçlar. Bu amaçla, vücudun başka bir bölgesinden bir kan damarı alınır ve tıkalı kalp damarının etrafına bir geçiş yolu (baypas) olarak yerleştirilir

Anjina pektorisin prognozu

Hem anjina pektorisin temelinde yatan KKH, hem de KKH’nin en yaygın sonuçlarından biri olan kalp krizi, Almanya’daki en sık ölüm nedenleri arasında yer almaktadır. Her iki hastalık da yaşam süresini önemli ölçüde kısaltabilir. Bu nedenle KKH'yi ve kalp-damar hastalıkları için mevcut risk faktörlerini (örn. sigara, yüksek tansiyon, diyabet) tedavi etmek veya önlemek önemlidir.

Etkilenen kişilerin yaşam tarzlarını kararlılıkla değiştirmeleri ve doktor tarafından reçete edilen ilaçları düzenli olarak kullanmaları gerekir. Bu sayede damar duvarlarındaki birikmelerin ilerlemesi çoğunlukla durdurulabilir. Böylece ikincil hastalıklar ve ölümler daha seyrek görülür.