Kalp-damar hastalıkları: Bir bakışta
Bilimsel destek: Prof. Dr. Baptist Gallwitz

Kalp-damar hastalıkları – aşırı şişmanlık (obezite) ve diyabet gibi – bulaşıcı olmayan hastalıklar (BOH) arasında yer alır ve Almanya’da en sık karşılaşılan ölüm sebebidir. Kalp hastalıkları arasında koroner kalp hastalığı (KKH), kalp krizi ve kalp yetmezliği en sık ölüm nedenleridir. Yüksek tansiyon ve belirli bir kalp ritim bozukluğu olan atriyal fibrilasyon ile birlikte Almanya'daki her 100 ölümden 20'si buna bağlanabilir.
İyi haber: Çoğu kalp-damar hastalığı sağlıklı bir yaşam tarzı, yani
- dengeli beslenme,
- düzenli egzersiz,
- sigara ve alkol tüketmeme,
- yeterli uyku ve
- fazla kiloları ve stresi ortadan kaldırma
ile etkili bir şekilde önlenebilir. Mevcut kalp-damar hastalıkları da yaşam tarzı ile olumlu yönde etkilenebilir.
Ancak yönlendirilebilen bu yaşam tarzı faktörlerinin yanı sıra yaş, cinsiyet ve kalıtsal (ailesel) yatkınlık da kalp-damar hastalığı gelişme riski üzerinde etkilidir.
Devamda en sık görülen kalp-damar hastalıklarına genel bir bakış ile kalp-damar hastalıklarının nasıl önlenebileceğine ilişkin bilgileri bulabilirsiniz.
İçindekiler
- Kalp-damar hastalıklarını önlemek için ne yapabilirim?
- Anjina pektoris ve koroner kalp hastalığı (KKH)
- Arterioskleroz (damar sertliği)
- Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
- Kalp krizi (miyokardiyal enfarktüs)
- Kalp yetmezliği (kalp zayıflığı)
- Kalp ritim bozuklukları
- Periferik Arter Tıkanıklığı Hastalığı (PAD)
- Felç
1. Kalp-damar hastalıklarını önlemek için ne yapabilirim?
Kalp-damar hastalıklarının gelişimi, bir dizi risk faktöründen etkilenmektedir. Bu faktörler, yönlendirilebilen ve yönlendirilemeyen faktörler olarak ikiye ayrılabilir. Yönlendirilebilen faktörler arasında örneğin sağlıksız beslenme, hareketsizlik, nikotin/alkol tüketimi ve stres yer almaktadır. Kişi, sağlıklı bir yaşam tarzına geçerek kalp-damar hastalıklarına yakalanma riskini aktif bir şekilde düşürebilir.
Ayrıca sağlıklı yaşam tarzı tip 2 diyabet, aşırı kilo (obezite) ve metabolik bozukluklar gibi başka bulaşıcı olmayan hastalıkları da önlemektedir.
Kalp-damar hastalıkları riskini düşürmek için neler yapabileceğiniz hakkında daha fazla bilgiyi burada bulabilirsiniz.
2. Anjina pektoris ve koroner kalp hastalığı (KKH)
Anjina pektoriste, arterioskleroz (damar sertliği) kalbin kan damarlarında birikintilere yol açar. Koroner arterler daralır ve kanla yeterince beslenemez.
Bunun sonucunda, göğüs kafesinde ani ağrılar ortaya çıkar. Anjina pektoris halk arasında göğüs sıkışması olarak da adlandırılmaktadır. Bu olgu, koroner kalp hastalığının (KKH) ana belirtisidir. En kötü senaryoda, damar tıkanıklığı ve kalp krizi meydana gelebilir.
Sigara, fazla kilo ve diyabet anjina pektoris ve KKH riskini belirgin ölçüde artırmaktadır. Anjina pektoris ve KKH'nin başarılı bir şekilde tedavi edilmesi ve bunların önlenmesi için tıbbi olarak reçete edilen tedaviye ek olarak sağlıklı bir yaşam tarzına geçiş de önemlidir.
Anjina pektorisin ve altta yatan koroner kalp hastalığının (KKH) klinik tablosu, belirtileri, tedavi ve önleme yolları hakkında daha fazla bilgiyi arka plan makalemizde bulabilirsiniz.
3. Arterioskleroz (damar sertliği)
Damar sertliği olarak da bilinen arteriosklerozda damarlardaki birikintiler damarları daraltır, kan akışını kısıtlar veya en kötü tabloda damarı tamamen tıkar. Hareketsizlik, sağlıksız beslenme, fazla kilo, yüksek tansiyon, diyabet ve stres risk faktörleri arasında yer almaktadır.
İleri derecede arteriyoskleroz, sağlık üzerinde felç veya kalp krizi gibi ciddi sonuçlara yol açabilir.
Arterioskleroz genellikle ilaçla tedavi edilir. Bazen tıkalı veya daralmış damarların ameliyatla açılması veya genişletilmesi gerekir. Sağlıklı bir yaşam tarzı, arteriosklerozun oluşma ve ilerleme riskini azaltır.
Arteriosklerozun klinik tablosu, belirtileri, tedavi ve önleme yolları hakkında daha fazla bilgiyi arka plan makalemizde bulabilirsiniz.
4. Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
Tıpta hipertansiyon olarak da adlandırılan yüksek tansiyon, genellikle başlangıçta herhangi bir şikayete yol açmaz. Ancak kalp krizi, felç, böbrek yetmezliği, bacaklarda dolaşım bozuklukları ve göz hasarları gibi ikincil hastalıkların riskini artırabilir. Bu nedenle, tansiyonu düzenli olarak kontrol etmek ve yüksek tansiyonu aktif bir şekilde önlemek önemlidir.
Aşırı kilo (obezite), sigara, fazla tuz tüketimi, hareketsizlik, diyabet ve ileri yaş yüksek tansiyon riskini artırmaktadır.
Yüksek tansiyonun klinik tablosu, belirtileri, tedavi ve önleme yolları hakkında daha fazla bilgiyi arka plan makalemizde bulabilirsiniz.
5. Kalp krizi (miyokardiyal enfarktüs)
Almanya'da her yıl yaklaşık 300.000 kişi kalp krizi (miyokardiyal enfarktüs) geçirmektedir. Bu durumda bir kan pıhtısı, kalp kasını kanla besleyen bir veya daha fazla atardamarı tıkar. Bu durumda, kalbe giden kan akışı kısmen engellenir ve bu da etkilenen kalp dokusunda hasara yol açar.
Tipik şikayetler şunlardır
- Şiddetli ağrı
- Baskı
- Daralma hissi
- Ağırlık hissi
- Göğüste yanma hissi
Semptomlar genellikle 5 dakikadan uzun sürer ve bir veya iki kola, çeneye, boyuna, sırta veya karına yayılabilir. Erkekler ve kadınlar arasında farklılık gösterebilen başka semptomlar da ortaya çıkabilir. Bu belirtiler ortaya çıktığında, durum her zaman acil bir durumdur ve derhal tedavi edilmesi gerekir. Kalp krizi şüphesinde hemen 112 Acil Servis aranmalıdır.
Bol egzersiz yaparak, sigarayı bırakarak, dengeli beslenerek, fazla kilonuzu vererek, tansiyonu ve kan şekerini kontrol altına alarak ve dengeleyerek sağlıklı bir yaşam tarzına geçmek (yeni bir) kalp krizi riskini önemli ölçüde azaltabilir.
Kalp krizinin klinik tablosu, belirtileri, tedavi ve önleme yolları hakkında daha fazla bilgiyi arka plan makalemizde bulabilirsiniz.
6. Kalp yetmezliği (kalp zayıflığı)
Genellikle kalp zayıflığı olarak da adlandırılan kalp yetmezliğinde, kalbin pompalama gücü artık vücuda ve organlara yeterli kan ve oksijen sağlayacak kadar güçlü değildir. Almanya'da yaklaşık 4 milyon kişi kalp yetmezliğinden etkilenmekte, bu eğilim giderek artmaktadır.
Kalp yetmezliği çoğu durumda başka kalp hastalıklarının bir sonucudur. Sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:
- Nefes darlığı
- Halsizlik
- Yorgunluk
- Şişmiş ayak bilekleri veya alt bacaklar
- Kuru öksürük, özellikle geceleri
Bu belirtiler ayrıca zorlanma veya efor olmadan da ortaya çıkar.
Kalp yetmezliğini tedavi etmek için öncelikle altta yatan hastalığı bulmak ve tedavi etmek gereklidir. Bunun yanı sıra, kalp yetmezliği için özel ilaçlar da mevcuttur. Tedavide diğer bir önemli faktör de sağlıklı yaşam tarzına geçiştir. Bu, hastalığı önlemede de etkilidir.
Kalp yetmezliğinin klinik tablosu, belirtileri, tedavi ve önleme yolları hakkında daha fazla bilgiyi arka plan makalemizde bulabilirsiniz.
7. Kalp ritim bozuklukları
Almanya’da yaklaşık 1,6 milyon kişi kalp ritim bozukluğundan muzdariptir. Bu durumda kalp ritmi bozulur – kalp çok hızlı, çok yavaş ve/veya düzensiz atar. Kalp ritim bozuklukları çoğunlukla zararsızdır. Bu, özellikle kalp ritim bozukluğu başka bir kalp hastalığından kaynaklanmıyorsa geçerlidir.
Ancak atriyal fibrilasyon gibi belirli kalp ritim bozuklukları tehlikeli olabilir, çünkü felç riskini önemli ölçüde artırır. Kalp ritim bozukluklarının zararsız mı, yoksa potansiyel tehlikeli mi olduğu ayrıntılı bir doktor muayenesi ile belirlenebilir.
Kalp ritim bozuklukları alkol, çok fazla kahve, aşırı kilo (obezite), uyku sırasında solunum bozuklukları (uyku apne sendromu), diyabet, yüksek tansiyon veya diğer kalp hastalıkları gibi birçok unsur tarafından tetiklenebilir.
Kalp ritim bozukluklarında klinik tablo, belirtiler, tedavi ve önleme yolları hakkında daha fazla bilgiyi arka plan makalemizde bulabilirsiniz.
8. Periferik Arter Tıkanıklığı Hastalığı (PAD)
Periferik Arter Tıkanıklığı Hastalığı (PAD), bacaklarda ve ayaklarda hasarlı veya daralmış kan damarlarının neden olduğu bir dolaşım bozukluğudur. Halk arasında vitrin hastalığı olarak da bilinir, çünkü etkilenen kişiler bir vitrinden diğerine geziniyormuş gibi her birkaç metrede bir dururlar.
Oysa ki nedeni başkadır: Kaslara yeteri kadar kan gitmez. Bu da yürürken şiddetli ağrıya yol açar ve kişinin düzenli olarak durması gerekir. Sanayileşmiş ülkelerde her 100 kişiden 3 ilâ 10'u PAD'den etkilenmektedir.
PAD tanısı, özel tansiyon ölçümleri ve görüntüleme teknikleri ile konur. Başarılı bir şekilde tedavi edilebilmeleri için yüksek tansiyon, diyabet, mevcut obezite veya nikotin tüketimi gibi risk faktörleriyle mücadele edilmesi önemlidir. Ayrıca, bacaklardaki kan dolaşımını iyileştirmek için kan sulandırıcı ilaçlar ve cerrahi müdahaleler de kullanılmaktadır. Sağlıklı bir yaşam tarzı ile vitrin hastalığı önlenebilir.
PAD’nin klinik tablosu, belirtileri, tedavi ve önleme yolları hakkında daha fazla bilgiyi arka plan makalemizde bulabilirsiniz.
9. Felç
Felç sırasında beynin bir kısmına giden kan akışı bloke olur. Bunun nedeni, tıkanmış ya da patlamış bir kan damarıdır. Yüksek tansiyon, hareketsizlik, aşırı kilo (obezite) veya başka hastalıklar felç riskini artırmaktadır.
Felcin yaygın semptomları bir veya iki kolda ani güçsüzlük, konuşma bozuklukları ve yüzde felç belirtileridir. Felç şüphesinde hemen 112 Acil Servis aranmalıdır.
Düzenli tansiyon kontrolleri ve dengeli beslenme, bol egzersiz, sigarasız, alkolsüz veya mümkün olduğunca az alkol ve stres içeren sağlıklı bir yaşam tarzı ve yeterli uyku birçok felci önleyebilir.
Felcin klinik tablosu, belirtileri, tedavi ve önleme yolları hakkında daha fazla bilgiyi arka plan makalemizde bulabilirsiniz.
Kaynaklar:
Bundesärztekammer et al.: Nationale Versorgungsleitlinie Hypertonie. Langfassung. Version 1.0. 2023
Bundesärztekammer et al.: Nationale Versorgungsleitlinie Chronische Herzinsuffizienz. Langfassung. Version 4.0. 2023
Bundesärztekammer et al.: Nationale Versorgungsleitlinie Chronische KHK. Langfassung. Version 6.0. 2022
Byrne, R. A. et al.: 2023 ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes: Developed by the task force on the management of acute coronary syndromes of the European Society of Cardiology (ESC). In: Eur Heart J, 2023, 44: 3720-3826
Deutsche Gesellschaft für Allgemeinmedizin und Familienmedizin e.V.: S3-Leitlinie Schlaganfall. Langfassung. 2020
Deutsche Gesellschaft für Allgemeinmedizin und Familienmedizin e.V.: S3 Leitlinie Hausärztliche Risikoberatung zur kardiovaskulären Prävention. 2017 (Gültigkeit abgelaufen, in Überarbeitung)
Deutsche Gesellschaft für Angiologie – Gesellschaft für Gefäßmedizin: S3-Leitlinie zur Diagnostik, Therapie und Nachsorge der peripheren arteriellen Verschlusskrankheit. 2015 (Gültigkeit abgelaufen, in Überarbeitung)
Deutsche Gesellschaft für Kardiologie – Herz- und Kreislaufforschung e.V. et al.: ESC Pocket Guidelines: Diagnose und Behandlung von Vorhofflimmern. Version 2020
Deutsche Gesellschaft für Prävention und Rehabilitation von Herz-Kreislauferkrankungen e.V.: Pocket-Leitlinie zur Rehabilitation von Patienten mit Herz-Kreislauferkrankungen. 2008
Deutsche Herzstiftung: Deutscher Herzbericht. 2022 (Letzter Abruf: 07.05.2024)
Joglar, J. A. et al.: 2023 ACC/AHA/ACCP/HRS Guideline for the Diagnosis and Management of Atrial Fibrillation: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Joint Committee on Clinical Practice Guidelines. In: Circulation, 2024, 149: e1-e156
Marx, N. et al. (Hrsg.) (2023): Klinische Kardiologie – Krankheiten des Herzens, des Kreislaufs und der herznahen Gefäße. 9. Auflage. Springer Verlag, Berlin/Heidelberg, ISBN: 978-3-662-62931-4
Marx, N. et al.: 2023 ESC Guidelines for the management of cardiovascular disease in patients with diabetes: Developed by the task force on the management of cardiovascular disease in patients with diabetes of the European Society of Cardiology (ESC). In: Eur Heart J, 2023, 44: 4043-4140
Schiborn, C. et al.: A newly developed and externally validated non-clinical score accurately predicts 10-year cardiovascular disease risk in the general adult population. In: Sci Rep, 2021, 11: 19609
Visseren, F. L. J. et al.: 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice: Developed by the Task Force for cardiovascular disease prevention in clinical practice with representatives of the European Society of Cardiology and 12 medical societies With the special contribution of the European Association of Preventive Cardiology (EAPC). In: Eur Heart J, 2021, 42: 3227-3337
Whelton, P. K. et al.: 2017 ACC/AHA/AAPA/ABC/ACPM/AGS/APhA/ASH/ASPC/NMA/PCNA Guideline for the Prevention, Detection, Evaluation, and Management of High Blood Pressure in Adults: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Clinical Practice Guidelines. In: Hypertension, 2018, 71: 1269-1324
Güncelleme: 07.05.2024




