Ana içeriği göster
Helmholtz Münih, Alman Diyabet Merkezi ve Alman Diyabet Araştırma Merkezi'nin ortak teklifi

Yüksek tansiyon: Önleme, tanı koyma, tedavi etme

Bilimsel destek: Prof. Dr. Monika Kellerer

Yüksek tansiyonda (hipertansiyon) kan basıncı değeri 140/90 mmHg’nin üstüne çıkmıştır. Bu durum kalp krizi, felç veya böbrek yetmezliği gibi ikincil hastalıkların gelişme riskini artırabilir. İşin zor kısmı: Yüksek tansiyon çoğu zaman hiçbir belirti göstermez. Bu nedenle çoğu kişi, yüksek tansiyonu olduğunu bilmez.

Yüksek tansiyon riski örneğin aşırı kilo (obezite), sigara içmek, hareketsizlik ve/veya diyabet ile artar. Ailede yüksek tansiyon olması ve ileri yaş da yüksek tansiyon için risk faktörleridir.

Tansiyonu düşürmek için yaşam tarzı değişikliği gereklidir. İlaçlar da yüksek tansiyon tedavisinde kullanılmaktadır. Çoğu vakada doktorlar bu iki önlemin kombine edilmesini önerir.

Bir kadın ev tipi tansiyon aletiyle tansiyonunu ölçüyor.
© microgen@gmail.com / Adobe Stock

1. Yüksek tansiyon nedir?

Kalp, vücudun organlarına kan sağlar. Her kalp atışı ile damarlara pompalanan kan, damar duvarlarına bir basınç uygular. Bu basınç kan basıncı, yani tansiyon olarak adlandırılır.

Kan basıncında 2 farklı değer söz konusudur:

  • Sistolik kan basıncı: Kalp kası kasıldığında ve oksijen açısından zengin kanı damarlara pompaladığında oluşan basınç.
  • Diyastolik kan basıncı: Kalp kası gevşediğinde oluşan basınç.

 

Tansiyon ölçümünde bu iki değer her zaman çift olarak belirtilir: Sistolik değer (yüksek olan)önde ve diyastolik değer (düşük olan)arkadadır. Örneğin, bir kişinin kan basıncı değeri 120/90 mmHg ise, 120 mmHg sistolik kan basıncına ve 90 mmHg diyastolik kan basıncına sahiptir. Burada “mmHg”, “milimetre cıva” anlamına gelir ve kan basıncı birimidir.

Doktorlar, kan basıncı 140/90 mmHg değerinin üzerine çıktığında yüksek tansiyon veya hipertansiyondan bahsederler.

Bilmekte fayda var:

Kan basıncı genellikle kalpten çıkan kan damarlarında, yani arterlerde yükseldiğinden yüksek tansiyon arteriyel hipertansiyon olarak da adlandırılır.

Yüksek tansiyon farklı ağırlık derecelerine ayrılır. Bu derecelendirme, tedavinin planlamasında etkilidir. Toplam 3 ağırlık derecesi bulunur. Bunlar aşağıdaki şekilde tanımlanmaktadır:
 

Ağırlık derecesi

Sistolik değer

Diyastolik değer

1

140 ilâ 159 mmHg

90 ilâ 99 mmHg

2

160 ilâ 179 mmHg

100 ilâ 109 mmHg

3

180 mmHg veya daha yüksek

110 mmHg veya daha yüksek

 

Dolaşım bozuklukları riskini artırabileceğinden, 120/70 mmHg'nin altındaki düşük tansiyondan da kaçınılmalıdır.

Alman nüfusunun üçte birinden fazlası yüksek tansiyona (hipertansiyona) sahiptir. Bu durum, kadınlara oranla erkeklerde biraz daha fazla görülmektedir. Özellikle ileri yaş ile birlikte yüksek tansiyon riski büyük ölçüde artmaktadır. Almanya’da 65 yaşın üstündeki her 100 kişiden 60’ında hipertansiyon görülmektedir.

2. Yüksek tansiyonun sonuçları nelerdir?

Sürekli yüksek seyreden tansiyon ağır sonuçlar doğurabilir. Küçük ve büyük kan damarlarına zarar verir ve böylece arterlerin kireçlenmesini (arterioskleroz) teşvik eder. Bunun sonucunda, artık organlara kan akışını sağlama görevlerini yeterince yerine getiremezler. Organlara potansiyel olarak daha az kan ulaştığından, organlar oksijen ve besin maddeleri ile daha az beslenirler ve hasar görebilirler.

Yüksek tansiyonun olası sonuçları şunlardır:

 

Yüksek tansiyonu olan kişilerde ölüm riski de artmaktadır.

3. Yüksek tansiyon riskini artıran şeyler nelerdir?

Yüksek tansiyon gelişme riskini artırabilecek çeşitli faktörler vardır. Bunların çoğu yaşam tarzıyla ilgilidir ve yönlendirilebilir. Yüksek tansiyonun diğer nedenleri ise değiştirilemezler.

 

Yüksek tansiyonun yönlendirilebilen en önemli risk faktörleri arasında şunlar bulunur:

  • Aşırı şişmanlık (obezite)
  • Sigara içmek
  • Yüksek alkol tüketimi
  • Yüksek kan şekeri değerleri
  • Yüksek kan lipit değerleri
  • Hareketsizlik
  • Stres
  • Böbrek hastalıkları

 

Yüksek tansiyonun yönlendirilmesi mümkün olmayan risk faktörleri şunlardır:

  • Yaş: Yaş ilerledikçe yüksek tansiyon daha sık görülmektedir.
  • Cinsiyet: Bu durum, kadınlara oranla erkeklerde daha fazla görülmektedir.
  • Kalıtsal (ailesel) faktörler: Yakın akrabalarda (büyükanne ve büyükbaba, ebeveynler) yüksek tansiyon varsa, yüksek tansiyon gelişme olasılığı da daha yüksektir.

4. Yüksek tansiyon nasıl önlenebilir?

Sağlıklı bir yaşam tarzı ile herkes kendi yüksek tansiyon riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Bunlardan bazıları şudur:

  • Dengeli beslenme
  • Daha az tuz
  • Düzenli egzersiz
  • Sağlıklı kilo
  • Alkol tüketimini azaltmak veya tamamen kesmek
  • Sigara içmemek
  • Stresi azaltmak

“Ne yapabilirim?” menü öğesi altında kalp-damar hastalıkları, diyabet ve obezite gibi bulaşıcı olmayan hastalıkların önlenmesine ilişkin ayrıntılı bilgiler bulabilirsiniz.

Kısaca:

Artan tuz tüketimi vücutta daha fazla su bağlanmasına yol açar, bu da kan hacmini artırır. Bunun sonucunda damarlardaki basınç artar ve yüksek tansiyon için zemin hazırlar.

Bilmekte fayda var:

Güncel araştırmalar, kahve tüketiminin yüksek tansiyon riski üzerinde herhangi bir etkisi olmadığını göstermiştir. Halihazırda yüksek tansiyonu olan kişilerde de kahve, tansiyonu yükseltmemektedir. Bu nedenle, yüksek tansiyonu olan kişilerin kahveyi bırakması gerekmez. Günde 3 ilâ 4 fincan kadar orta düzeyde kahve tüketimi güvenli kabul edilmektedir.

5. Yüksek tansiyon, diyabet ve obezite nasıl bağlantılıdır?

Yüksek tansiyon genellikle aşırı kilo (obezite) ve diyabet gibi diğer bulaşıcı olmayan hastalıklarla ilişkilidir. Yüksek tansiyon, aşırı kilo (obezite) ve tip 2 diyabetin bir arada bulunması durumunda, örneğin metabolik sendromlu kişilerde, kalp krizi veya felç gibi ikincil hastalık riski özellikle yüksektir.

Araştırmalar, tip 2 diyabetli kişilerde mevcut yüksek tansiyonun düşürülmesi halinde felç gibi komplikasyonlara yakalanma riskinin daha düşük olduğunu göstermektedir. Fazla kilo durumunda, kilo vermek de diyabette metabolizma üzerinde olumlu bir etkiye sahiptir.

Tip 1 diyabetli kişilerde, hastalığın ilk birkaç yılında kan basıncı genellikle yükselmez. Ancak genellikle diyabet hastalığının süresi ile birlikte artar. Sonuç olarak, tip 1 diyabetli kişilerde yüksek tansiyon riski de genel nüfusa kıyasla artmaktadır. Kan şekeri seviyelerini normale yakın tutarak yüksek tansiyon riski azaltılabilir. Blutzuckereinstellung kann das Risiko für Bluthochdruck gesenkt werden.

6. Yüksek tansiyonda şikayetler (belirtiler) nelerdir?

Yüksek tansiyon çoğu zaman hiçbir belirti göstermez. Bu nedenle çoğu kişi, yüksek tansiyonu olduğunu bilmez. Almanya'da, gizli tansiyon hastalarının – yani yüksek tansiyonu fark edilmemiş kişilerin – oranının %30 civarında olduğu tahmin edilmektedir. Diğer bir deyişle: Her 100 kişiden 30’u, yüksek tansiyonu olduğunun farkında değildir.

Ancak tansiyon aşırı yükseldiğinde, aşağıdakiler gibi bazı belirtiler ortaya çıkabilir:

  • Baş ağrısı
  • Baş dönmesi
  • Görme bozukluğu
  • Başta veya yanaklarda kızarma
  • Çarpıntı, kalp atışlarının hızlanması veya düzensiz kalp atışları
  • Mide bulantısı
  • Huzursuzluk

 

Yüksek tansiyon doğrudan gözle görülür belirtilere yol açmasa bile kalp krizi, felç, böbrek yetmezliği, bacaklarda dolaşım bozuklukları ve gözlerde hasar gibi bir dizi hastalık için risk faktörüdür.

Bilmekte fayda var:

Teşhis edilen yüksek tansiyon herhangi bir akut şikayete neden olmasa bile, reçete edilen ilaçları düzenli olarak almak ve önerilen yaşam tarzı önlemlerine uymak önemlidir. Tansiyonun yeterli seviyeye düşürülmemesi kalp krizi veya felç gibi ikincil hastalıkların gelişme riskini artırabilir.

7. Yüksek tansiyon teşhisi nasıl konur?

Yüksek tansiyon şüphesi varsa, yani yüksek tansiyona işaret eden semptomlar veya risk faktörleri mevcutsa, aile hekimi tansiyon ölçümü yapacaktır. Bu, vücutta 24 saat boyunca bir tansiyon aleti ve bir ölçüm cihazı taşınarak yapılan 24 saatlik tansiyon ölçümü olabilir. Diğer bir seçenek de 7 gün boyunca evde tansiyon aleti ile her gün tansiyonunuzu ölçmektir – sabah 2 kez ve akşam 2 kez olmak üzere, her seferinde 1 ilâ 2 dakika arayla. Günlük ortalama değer (24 saatlik ölçümle) veya bir hafta içindeki tüm ölçümlerin ortalama değeri 135/85 mmHg veya daha yüksekse yüksek tansiyon mevcuttur.

Doktor muayenehanesinde yüksek tansiyonun doğrudan teşhisi için 2 dakika aralıklarla 3 tansiyon ölçümü yapılır. 2. ve 3. ölçümün ortalaması alınır. 140/90 mmHg veya daha yüksek bir değer elde edilirse, yüksek tansiyon tanısı konur.

8. Yüksek tansiyon tedavisi nasıl yapılır?

Yüksek tansiyon ilaçla veya ilaçsız olarak tedavi edilebilir. Ancak çoğu durumda, özellikle yaşam tarzı değişikliği gibi ilaç içermeyen önlemler, ilaç tedavisi ile birleştirilir. Yüksek tansiyon tedavisi için bireysel hedef değerler, tedaviyi yürüten doktorla birlikte belirlenir.

 

Tansiyonu düşürebilecek yaşam tarzı değişiklikleri şunlardır:

  • Beslenme: Diyetinize bol miktarda meyve, sebze, bakliyat, kepekli ürünler ve az yağlı süt ve süt ürünleri dahil etmeniz avantaj sağlayacaktır. Balık ve kuruyemişlerin yanı sıra gerekirse yağsız et de tavsiye edilir. Şekerden kaçınmaya veya mümkün olduğunca az tüketmeye çalışın.
  • Tuz: Mümkünse günce 6 gramdan fazla tuz tüketmeyin. Bu, yaklaşık bir tatlı kaşığı kadardır. Birçok hazır gıdanın yüksek miktarda tuz içerdiğini unutmayın.
  • Obezite: Kalori içeriği azaltılmış dengeli bir beslenme ve yeterli egzersiz ile mevcut fazla kiloları azaltmaya çalışın.
  • Hareket: Düzenli hareket edin. Haftada toplam en az 2 saat bisiklete binme veya tempolu yürüyüş gibi orta yoğunlukta aktiviteler önerilir. Fiziksel aktivite sırasında nelere dikkat etmeniz gerektiğini ve antrenmanın ne kadar yorucu olması gerektiğini doktorunuzla önceden netleştirin.
  • Sigarayı bırakmak: Sigarayı bırakın ve pasif içicilikten kaçının.
  • Alkol: Alkol tüketmeyin veya alkol tüketiminizi mümkün mertebe azaltmaya çalışın. Aşırı alkol tüketimi tansiyonunuzu yükseltebilir. Son bilimsel bulgulara göre, az miktarda alkol bile sağlığa zararlı olabilir.
  • Gevşeme: Stresi azaltmak için rahatlama teknikleri öğrenin (örn. yoga) ve bunları düzenli olarak günlük hayatınıza dahil edin. 

 

Yaşam tarzı değişiklikleri kan basıncını (yeterince) düşürmeye yetmiyorsa, doktor tarafından reçete edilebilen tablet şeklinde çeşitli ilaçlar vardır. Size en uygun ilacın hangisi olduğu şunlara bağlıdır

  • yüksek tansiyonun ağırlık derecesi
  • olası eşlik eden hastalıklar
  • genel sağlık durumunuz

 

Hipertansiyona ek olarak diyabeti olan bir kişi, daha önce inme geçirmiş birinden farklı bir tansiyon düşürücü ilaç türüne, yani antihipertansiflere, ihtiyaç duyabilir. Ve 3. derece hipertansiyonu (180/110 mmHg veya daha yüksek) olanlar 2 veya daha fazla farklı antihipertansif ilaç kombinasyonundan fayda görebilir.

Kaynaklar:

Ärztliches Zentrum für Qualität in der Medizin: Bluthochdruck – Was hat Salz mit dem Blutdruck zu tun? 2024 (Letzter Abruf: 07.05.2024)
Ärztliches Zentrum für Qualität in der Medizin: Bluthochdruck – Welche Rolle spielen Gewicht, Ernährung und Alkohol? 2023 (Letzter Abruf: 07.05.2024)
Bundesärztekammer et al.: Patientenleitlinie zur Nationalen Versorgungsleitlinie Bluthochdruck. Version 1.0. 2024
Bundesärztekammer et al.: Nationale Versorgungsleitlinie Hypertonie. Langfassung. Version 1.0. 2023
Charchar, F. J. et al.: Lifestyle management of hypertension: International Society of Hypertension position paper endorsed by the World Hypertension League and European Society of Hypertension. In: J Hypertens, 2024, 42: 23-49
Colosia, A. D. et al.: Prevalence of hypertension and obesity in patients with type 2 diabetes mellitus in observational studies: a systematic literature review. In: Diabetes Metab Syndr Obes, 2013, 6: 327-338
Deutsche Hauptstelle für Suchtfragen e.V.: Empfehlungen zum Umgang mit Alkohol. 2023
Häring, H.-U. et al. (Hrsg.) (2021): Diabetologie in Klinik und Praxis. 7. Auflage. Georg Thieme Verlag KG, Stuttgart, ISBN: 9783132428911
Han, M. et al.: Coffee Intake and Risk of Hypertension: A Meta-Analysis of Cohort Studies. In: J Korean Med Sci, 2022, 37: e332
Lima de Castro, F. B. A. et al.: Acute Effects of Coffee Consumption on Blood Pressure and Endothelial Function in Individuals with Hypertension on Antihypertensive Drug Treatment: A Randomized Crossover Trial. In: High Blood Press Cardiovasc Prev, 2024, 31: 65-76
Marx, N. et al. (Hrsg.) (2023): Klinische Kardiologie – Krankheiten des Herzens, des Kreislaufs und der herznahen Gefäße. 9. Auflage. Springer Verlag, Berlin/Heidelberg, ISBN: 978-3-662-62931-4
NCD Risk Factor Collaboration: Worldwide trends in hypertension prevalence and progress in treatment and control from 1990 to 2019: a pooled analysis of 1201 population-representative studies with 104 million participants. In: Lancet, 2021, 398: 957-980
Rapsomaniki, E. et al.: Blood pressure and incidence of twelve cardiovascular diseases: lifetime risks, healthy life-years lost, and age-specific associations in 1 25 million people. In: Lancet, 2014, 383: 1899-1911
Unger, T. et al.: 2020 International Society of Hypertension Global Hypertension Practice Guidelines. In: Hypertension, 2020, 75: 1334-1357
Whelton, P. K. et al.: 2017 ACC/AHA/AAPA/ABC/ACPM/AGS/APhA/ASH/ASPC/NMA/PCNA Guideline for the Prevention, Detection, Evaluation, and Management of High Blood Pressure in Adults: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Clinical Practice Guidelines. In: Hypertension, 2018, 71: 1269-1324
Williams, B. et al.: 2018 ESH/ESC Guidelines for the management of arterial hypertension: The Task Force for the management of arterial hypertension of the European Society of Cardiology (ESC) and the European Society of Hypertension (ESH). In: Eur Heart J, 2018, 39: 3021-3104
Güncelleme: 07.05.2024

Üste