Choroby układu krążenia – najważniejsze informacje
Wsparcie naukowe: prof. dr Baptist Gallwitz
Choroby układu krążenia – takie jak znaczna nadwaga (otyłość) i cukrzyca – należą do tzw. chorób niezakaźnych i są najczęstszą przyczyną zgonów w Niemczech. Wśród chorób serca najczęstszymi przyczynami zgonów są: choroba niedokrwienna serca (ChNS), zawał i niewydolność serca. Wraz z nadciśnieniem tętniczym i migotaniem przedsionków – specyficzną postacią arytmii serca – można im przypisać 20 na 100 zgonów w Niemczech.
Dobra wiadomość – większości chorób układu krążenia można zapobiegać poprzez zdrowy tryb życia, przestrzegając następujących zasad:
- zbilansowana dieta
- regularny ruch
- zaprzestanie palenia tytoniu i spożywania alkoholu
- wystarczająca ilość snu
- oraz redukcja masy ciała i rozładowanie stresu
Tryb życia może mieć również pozytywny wpływ na współistniejące choroby układu krążenia.
Oprócz tych czynników trybu życia, na które można wpływać, na ryzyko rozwoju chorób układu krążenia wpływają również: wiek, płeć i predyspozycje dziedziczne (rodzinne).
Poniżej można znaleźć informacje dotyczące profilaktyki chorób układu krążenia oraz przegląd najczęstszych chorób układu krążenia.
Spis treści
1. Co mogę zrobić, aby zapobiec chorobom układu krążenia?
Na ryzyko rozwoju chorób układu krążenia wpływa wiele czynników ryzyka. Rozróżnia się przy tym czynnika ryzyka, na które można mieć wpływ oraz czynniki, na które nie ma się wpływu. Do czynników ryzyka, na które można mieć wpływ, zalicza się np. niezdrową dietę, małą ilość ruchu, palenie tytoniu i spożywanie alkoholu oraz stres. Przechodząc na zdrowy tryb życia, możesz aktywnie zmniejszyć ryzyko zachorowania na choroby układu krążenia.
Ponadto zdrowy tryb życia zapobiega również innym chorobom niezakaźnym, takim jak cukrzyca typu 2, znaczna nadwaga (otyłość) i zaburzenia metabolizmu lipidów.
Więcej informacji na temat tego, co można zrobić, aby zmniejszyć ryzyko chorób układu krążenia, można znaleźć tutaj.
2. Dusznica bolesna i choroba niedokrwienna serca (ChNS)
W przypadku dusznicy bolesnej arterioskleroza (miażdżyca) powoduje powstawanie złogów w naczyniach krwionośnych serca. W rezultacie tętnice wieńcowe są zwężone i przepływ krwi jest niewystarczający.
W rezultacie pojawia się napadowy ból w klatce piersiowej. Dlatego dusznica bolesna jest również popularnie nazywana dławicą piersiową. Jest to główny objaw choroby niedokrwiennej serca, ChNS. W najgorszym przypadku dochodzi do niedrożności naczyń i zawału serca.
Ryzyko wystąpienia dusznicy bolesnej i choroby niedokrwiennej serca znacznie zwiększa się w przypadku palenia tytoniu, otyłości i cukrzycy. Oprócz leczenia przepisanego przez lekarza, w celu skutecznego leczenia i zapobiegania dusznicy bolesnej oraz choroby niedokrwiennej serca ważne jest przejście na zdrowy tryb życia.
Więcej informacji na temat obrazu klinicznego, objawów oraz możliwości leczenia i zapobiegania dusznicy bolesnej oraz chorobie niedokrwiennej serca (ChNS) można znaleźć w naszym artykule informacyjnym.
3. Arterioskleroza (miażdżyca)
W przypadku arteriosklerozy, zwanej również miażdżycą, blaszki zwężają naczynia krwionośne, ograniczając lub w skrajnych przypadkach blokując przepływ krwi. Czynniki ryzyka obejmują np. brak ruchu, niezdrową dietę, otyłość, wysokie ciśnienie krwi, cukrzycę i stres.
Ciężka arterioskleroza może prowadzić do różnych poważnych następstw zdrowotnych, takich jak udar mózgu lub zawał serca.
Arteriosklerozę leczy się zwykle farmakologicznie. Niekiedy zablokowane lub zwężone naczynia wymagają otwarcia lub poszerzenia podczas operacji. Zdrowy tryb życia zmniejsza ryzyko rozwoju i postępu arteriosklerozy.
Więcej informacji na temat obrazu klinicznego, objawów oraz możliwości leczenia i zapobiegania arteriosklerozie można znaleźć w naszym artykule informacyjnym.
4. Nadciśnienie tętnicze (hipertonia)
Nadciśnienie tętnicze, w medycynie zwane hipertonią, zwykle na początku nie powoduje żadnych objawów. Może jednak zwiększyć ryzyko rozwoju chorób wtórnych, takich jak zawał serca, udar mózgu, niewydolność nerek, zaburzenia krążenia w nogach i uszkodzenie wzroku. Dlatego tym ważniejsze jest regularne sprawdzanie ciśnienia krwi i podejmowanie aktywnych działań zapobiegających nadciśnieniu tętniczemu.
Czynniki takie jak znaczna nadwaga (otyłość), palenie tytoniu, zwiększone spożycie soli, brak ruchu, cukrzyca i podeszły wiek zwiększają ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego.
Więcej informacji na temat obrazu klinicznego, objawów oraz możliwości leczenia i zapobiegania nadciśnieniu tętniczemu można znaleźć w naszym artykule informacyjnym.
5. Zawał serca (zawał mięśnia sercowego)
Co roku w Niemczech około 300 000 osób ma zawał serca (zawał mięśnia sercowego). Zakrzep blokuje jedną lub więcej tętnic dostarczających krew do mięśnia sercowego. Dopływ krwi do serca zostaje wówczas częściowo zablokowany, co prowadzi do uszkodzenia dotkniętej tkanki serca.
Typowe objawy to:
- Silny ból
- Ciśnienie
- Ucisk
- Uczucie ciężkości
- Pieczenie w klatce piersiowej
Objawy trwają zwykle dłużej niż 5 minut i mogą promieniować do jednego lub obu ramion, szczęki, szyi, pleców lub żołądka. Ponadto mogą wystąpić inne objawy, które mogą być różne u kobiet i mężczyzn. W przypadku wystąpienia takich objawów zawsze jest to nagły przypadek wymagający natychmiastowego leczenia. Jeśli podejrzewasz zawał serca, natychmiast zadzwoń pod numer 112.
Przestawienie na zdrowy tryb życia z dużą ilością ruchu, zaprzestanie palenia tytoniu, zbilansowana dieta, utrata zbędnych kilogramów oraz kontrola i stabilizacja ciśnienia krwi i poziomu cukru we krwi mogą znacząco zmniejszyć ryzyko (kolejnego) zawału serca.
Więcej informacji na temat obrazu klinicznego, objawów oraz możliwości leczenia i zapobiegania zawałowi serca można znaleźć w naszym artykule informacyjnym.
6. Niewydolność serca
W przypadku niewydolności sercasiła pompowania serca nie jest już wystarczająca, aby zapewnić organizmowi i narządom wystarczającą ilość krwi i tlenu. W Niemczech na niewydolność serca cierpi około 4 miliony osób, a liczba ta stale rośnie.
Niewydolność serca jest często następstwem innych chorób serca. Częste objawy:
- Duszność
- Wyczerpanie
- Zmęczenie
- Opuchnięte kostki lub podudzia
- Suchy kaszel, szczególnie w nocy
Objawy występują nawet bez stresu i wysiłku.
Pierwszym krokiem do wyleczenia niewydolności serca jest znalezienie i wyleczenie choroby podstawowej. Istnieją również specjalne leki na niewydolność serca. Kolejnym ważnym czynnikiem w leczeniu jest zdrowy tryb życia, który działa również zapobiegawczo.
Więcej informacji na temat obrazu klinicznego, objawów oraz możliwości leczenia i zapobiegania niewydolności serca można znaleźć w naszym artykule informacyjnym.
7. Zaburzenia rytmu serca
Na zaburzenia rytmu serca w Niemczech cierpi około 1,6 miliona osób. Serce nie bije rytmicznie, ale za szybko, za wolno i/lub nieregularnie. Zaburzenia rytmu serca są często nieszkodliwe, szczególnie wtedy, gdy nie są spowodowane inną chorobą serca.
Jednak niektóre zaburzenia rytmu serca, takie jak migotanie przedsionków, mogą być niebezpieczne, ponieważ znacznie zwiększają ryzyko udaru mózgu. Szczegółowe badanie lekarskie może określić, czy zaburzenia rytmu serca są nieszkodliwe czy potencjalnie niebezpieczne.
Wiele czynników może powodować zaburzenia rytmu serca, w tym alkohol, nadmiar kawy, znaczna nadwaga (otyłość), problemy z oddychaniem podczas snu (zespół bezdechu sennego), cukrzyca, nadciśnienie tętnicze lub inne choroby serca.
Więcej informacji na temat obrazu klinicznego, objawów oraz możliwości leczenia i zapobiegania zaburzeniom rytmu serca można znaleźć w naszym artykule informacyjnym.
8. Choroba okluzyjna tętnic obwodowych (PAD)
Choroba okluzyjna tętnic obwodowych (PAD) odnosi się do zaburzeń krążenia w nogach i stopach spowodowanych uszkodzonymi lub zwężonymi naczyniami krwionośnymi. Nazywa się ją także chromaniem przestankowym lub potocznie „chorobą okien wystawowych”, ponieważ chorzy zatrzymują się co kilka metrów, jakby przechodzili od jednego okna wystawowego do drugiego.
W rzeczywistości powód jest taki, że mięśnie otrzymują niewystarczający dopływ krwi. Może to powodować tak duży ból podczas chodzenia, że chorzy muszą regularnie się zatrzymywać. Na PAD w krajach uprzemysłowionych choruje od 3 do 10 na 100 osób.
PAD diagnozuje się za pomocą specjalnych pomiarów ciśnienia krwi i procedur obrazowych. W celu skutecznego leczenia należy przeciwdziałać czynnikom ryzyka, takim jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, współistniejąca otyłość czy palenie tytoniu. W celu poprawy krążenia krwi w nogach stosuje się również leki przeciwzakrzepowe i wykonuje zabiegi chirurgiczne. Chromaniu przestankowemu można zapobiegać, prowadząc zdrowy tryb życia.
Więcej informacji na temat obrazu klinicznego, objawów oraz możliwości leczenia i zapobiegania PAD można znaleźć w naszym artykule informacyjnym.
9. Udar mózgu
W przypadku udaru mózgu dopływ krwi do części mózgu jest zablokowany. Przyczyną jest zablokowane lub pęknięte naczynie krwionośne. Ryzyko udaru mózgu jest zwiększone u osób cierpiących na nadciśnienie tętnicze, z brakiem ruchu, znaczną nadwagą (otyłością) lub innymi chorobami.
Typowe objawy udaru mózgu obejmują: nagłe osłabienie jednej lub obu rąk, trudności z mówieniem i porażenie twarzy. Jeśli podejrzewasz udar mózgu, natychmiast zadzwoń pod numer 112.
Wiele przypadków udaru mózgu można uniknąć dzięki regularnym kontrolom ciśnienia krwi i zdrowemu trybowi życia obejmującemu zbilansowaną dietę, dużą ilość ćwiczeń fizycznych, unikanie palenia tytoniu, spożywanie jak najmniejszej ilości alkoholu, unikanie stresu oraz wystarczającą ilość snu.
Więcej informacji na temat obrazu klinicznego, objawów oraz możliwości leczenia i zapobiegania udarowi mózgu można znaleźć w naszym artykule informacyjnym.
Źródła:
Bundesärztekammer et al.: Nationale Versorgungsleitlinie Hypertonie. Langfassung. Version 1.0. 2023
Bundesärztekammer et al.: Nationale Versorgungsleitlinie Chronische Herzinsuffizienz. Langfassung. Version 4.0. 2023
Bundesärztekammer et al.: Nationale Versorgungsleitlinie Chronische KHK. Langfassung. Version 6.0. 2022
Byrne, R. A. et al.: 2023 ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes: Developed by the task force on the management of acute coronary syndromes of the European Society of Cardiology (ESC). In: Eur Heart J, 2023, 44: 3720-3826
Deutsche Gesellschaft für Allgemeinmedizin und Familienmedizin e.V.: S3-Leitlinie Schlaganfall. Langfassung. 2020
Deutsche Gesellschaft für Allgemeinmedizin und Familienmedizin e.V.: S3 Leitlinie Hausärztliche Risikoberatung zur kardiovaskulären Prävention. 2017 (Gültigkeit abgelaufen, in Überarbeitung)
Deutsche Gesellschaft für Angiologie – Gesellschaft für Gefäßmedizin: S3-Leitlinie zur Diagnostik, Therapie und Nachsorge der peripheren arteriellen Verschlusskrankheit. 2015 (Gültigkeit abgelaufen, in Überarbeitung)
Deutsche Gesellschaft für Kardiologie – Herz- und Kreislaufforschung e.V. et al.: ESC Pocket Guidelines: Diagnose und Behandlung von Vorhofflimmern. Version 2020
Deutsche Gesellschaft für Prävention und Rehabilitation von Herz-Kreislauferkrankungen e.V.: Pocket-Leitlinie zur Rehabilitation von Patienten mit Herz-Kreislauferkrankungen. 2008
Deutsche Herzstiftung: Deutscher Herzbericht. 2022 (Letzter Abruf: 07.05.2024)
Joglar, J. A. et al.: 2023 ACC/AHA/ACCP/HRS Guideline for the Diagnosis and Management of Atrial Fibrillation: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Joint Committee on Clinical Practice Guidelines. In: Circulation, 2024, 149: e1-e156
Marx, N. et al. (Hrsg.) (2023): Klinische Kardiologie – Krankheiten des Herzens, des Kreislaufs und der herznahen Gefäße. 9. Auflage. Springer Verlag, Berlin/Heidelberg, ISBN: 978-3-662-62931-4
Marx, N. et al.: 2023 ESC Guidelines for the management of cardiovascular disease in patients with diabetes: Developed by the task force on the management of cardiovascular disease in patients with diabetes of the European Society of Cardiology (ESC). In: Eur Heart J, 2023, 44: 4043-4140
Schiborn, C. et al.: A newly developed and externally validated non-clinical score accurately predicts 10-year cardiovascular disease risk in the general adult population. In: Sci Rep, 2021, 11: 19609
Visseren, F. L. J. et al.: 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice: Developed by the Task Force for cardiovascular disease prevention in clinical practice with representatives of the European Society of Cardiology and 12 medical societies With the special contribution of the European Association of Preventive Cardiology (EAPC). In: Eur Heart J, 2021, 42: 3227-3337
Whelton, P. K. et al.: 2017 ACC/AHA/AAPA/ABC/ACPM/AGS/APhA/ASH/ASPC/NMA/PCNA Guideline for the Prevention, Detection, Evaluation, and Management of High Blood Pressure in Adults: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Clinical Practice Guidelines. In: Hypertension, 2018, 71: 1269-1324
Stan: 07.05.2024
