Pokaż główną treść

Choroby skóry przy cukrzycy

Wsparcie naukowe: prof. dr Rüdiger Landgraf

Zmiany na skórze występują u około 80% osób z cukrzycą.

Te choroby towarzyszące cukrzycy mogą występować w różnych formach i przejawach. Tkanki związane ze skórą mogą być również dotknięte chorobą.

Co wywołuje choroby skóry przy cukrzycy?

Zwykle są one wywoływane przez przewlekłą hiperglikemię organizmu, leki przeciwcukrzycowe, takie jak insulina, lub inne jednocześnie stosowane leki. Nierzadko też przyczyny są w dużej mierze nieznane. Wykazano, że osoby ze znacznie podwyższonym poziomem glukozy we krwi mają częstsze i poważniejsze zmiany skórne niż osoby o korzystniejszym profilu metabolicznym.

Dobra długoterminowa kontrola stężenia glukozy we krwi i wczesne wykrywanie mogą zmniejszyć liczbę chorób skóry, złagodzić ich rozwój lub całkowicie im zapobiec. Dlatego osoby chore na cukrzycę powinny codziennie badać i pielęgnować swoją skórę. W przypadku zmian skórnych należy porozmawiać o nich z lekarzem na wczesnym etapie.

Co zwiększa ryzyko chorób skóry?

Główną przyczyną zmian na skórze jest niski poziom cukru we krwi. Podwyższony poziom cukru we krwi uruchamia różne procesy w organizmie, które prowadzą do złożonych zaburzeń w komórkach skóry i tkance łącznej skóry. Wysoki poziom tłuszczu i kwasu moczowego we krwi również zwiększa to ryzyko.

Warto wiedzieć:

Wysoki poziom cukru we krwi stanowi największe ryzyko dla chorób skóry.

Jak można zapobiegać chorobom skóry?

Dobra kontrola poziomu cukru we krwi jest niezbędna do zapobiegania chorobom skóry. Również dobre, długoterminowe zarządzanie poziomem lipidów we krwi, kwasu moczowego i innych czynników ryzyka zapobiega rozwojowi lub postępowi powikłań w obrębie skóry i powiązanych tkanek.

Warto wiedzieć:

Im wcześniej zmiany skórne zostaną wykryte i poddane leczeniu, tym większe szanse na wyzdrowienie.

Wszystkie leki, w tym te stosowane w celu poprawy metabolizmu cukru, mogą powodować reakcje alergiczne. Mogą wystąpić nieszkodliwe zmiany bądź bardziej zlokalizowane lub uogólnione zaczerwienienie. Możliwe jest również powstawanie bąbli pokrzywkowych, swędzenie skóry i pokrzywka (urtikaria), a nawet wstrząs anafilaktyczny. Może wystąpić również rumień polekowy – reakcja alergiczna skóry. Przeważnie jednak występują one rzadko i wywołują jedynie słabe reakcje.

Lek przeciwcukrzycowy metformina może z jednej strony – choć rzadko – wywoływać ciężkie alergiczne reakcje skórne, z drugiej jednak strony jest stosowany w leczeniu chorób skóry. Badania wykazują szczególnie pozytywne działanie metforminy w trądziku i rogowaceniu ciemnym, w którym skóra staje się szaro-brązowa.

W przypadku przyjmowania sulfonylomoczników po spożyciu alkoholu lub ekspozycji na słońce może wystąpić silne zaczerwienienie skóry oraz suche, swędzące miejsca. Specjaliści nazywają to również „reakcjami fototoksycznymi”. Jest to spowodowane składnikami sulfonylomoczników, które źle znoszą alkohol i słońce. W większości przypadków ustępują one samoistnie po około godzinie.

Zmiany skórne wywołane stosowaniem insuliny stały się rzadkie dzięki nowoczesnym, wysoko oczyszczonym insulinom ludzkim i analogowym oraz ulepszonym systemom podawania (peny). Niemniej jednak, podskórna tkanka tłuszczowa może ulec zmianie w obszarze miejsc wkłuwania. Zmiany te nazywane są lipodystrofiami. Najlepszym sposobem zapobiegania im jest systematyczna zmiana miejsca wkłucia przy każdej iniekcji. Cewnik do podawania insuliny, którego końcówka umieszczona jest w podskórnej tkance tłuszczowej, może również w trakcie terapii pompą insulinową powodować znaczne podrażnienie skóry aż do powstania ropnia. Dlatego osoby posiadające pompy insulinowe powinny wymieniać cewnik regularnie i w sterylnych warunkach.

Tutaj można dowiedzieć się więcej o insulinoterapii!

Zakażenia skóry są bardzo częstą chorobą u osób z cukrzycą i są bezpośrednio związane ze źle kontrolowaną cukrzycą (stale zbyt wysoki poziom glukozy we krwi). Infekcje skóry mogą zostać wywołane na przykład przez bakterie i grzyby.

Znane infekcje wywoływane przez bakterie to między innymi:

  • Róża (z łac. erysipelas): To ostro odgraniczone, czerwone obszary skóry, które szybko się rozprzestrzeniają. Może im towarzyszyć obrzęk węzłów chłonnych, gorączka, dreszcze i zmęczenie. Miejscem wnikania bakterii są często małe rany. W cięższych postaciach mogą również pojawić się pęcherze i może dojść do obumarcia części skóry.
  • Łupież rumieniowy (erythrasma): Najczęściej w fałdach skórnych lub miejscach o wzmożonej potliwości (pachy, okolice pachwinowo-analne, pod kobiecą piersią) pojawiają się ostro odgraniczone, łuszczące się obszary, które przybierają kolor czerwonobrązowy. Rzadko osoby z łupieżem rumieniowym doświadczają swędzenia lub innego dyskomfortu. Jeśli obszar jest rozległy, może dojść do dalszych zakażeń skóry.

 

Znane infekcje wywoływane przez grzyby to między innymi:

  • Infekcje candida: Zmiany skórne wywołane przez drożdżaka candida albicans, które często pojawiają się w jamie ustnej, w fałdach skórnych, przy cebulkach włosów lub w okolicach narządów płciowych. Mogą one swędzieć, sączyć się i piec. Osoby z cukrzycą częściej cierpią również z powodu zaczerwienienia i bolesnego obrzęku fałdu paznokciowego (candida paronychia).
  • Grzybica (dermatofitoza): Zakażenia skóry, włosów i paznokci wywołane przez grzyby filamentujące. Często przy cukrzycy zakażenie pojawia się na stopie i w przestrzeniach między palcami. Widoczne są tam otwarte obszary z białawymi krawędziami. Jeśli paznokcie są dotknięte chorobą, mówi się o grzybicy paznokci, która powoduje, że paznokcie stają się brązowe i suche. Ponadto mogą one się odkształcać.

Chociaż cukrzyca sama w sobie nie jest przyczyną poniższych chorób skóry, niektóre choroby są powszechne w przypadku cukrzycy.

Pseudoacanthosis nigricans: Dotyczy grupy różnych postaci choroby, w których na skórze pojawiają się niewyraźne, szaro-brązowawe i aksamitne plamy. Pochodzenie jest niejasne. Na początku najczęściej dotyka okolic szyi, później także pach, zgięć stawowych czy pachwin. U wielu osób dotkniętych tą zmianą skórną nie pojawiają się żadne dolegliwości. Często osoby dotknięte chorobą cierpią na insulinooporność.

Obrzęk twardy cukrzycowy: Termin ten opisuje różnorodne zmiany w tkance łącznej skóry i strukturach leżących u jej podłoża. Powstają one w wyniku „scukrzania” białek (tzw. powstawania produktów AGE) w skórze i strukturach pod nią leżących. W rezultacie zmienia się układ i usieciowanie włókien kolagenowych. W konsekwencji zmniejsza się elastyczność skóry i stawów (tzw. „ograniczona ruchomość stawów”). Może to prowadzić do znacznych, czasem bolesnych, wielorakich zaburzeń czynnościowych np. dłoni, stóp i ramion.

Ręce:

  • pogrubienie ścięgien dłoni (przykurcz Dupuytrena)
  • sztywność palców i stawów (cheiroartropatia lub zespół sztywnej ręki)
  • trzaskające palce
  • rozwój zespołu cieśni nadgarstka, w którym nerw pośrodkowy jest zablokowany w nadgarstku. Ponieważ nerw ten nie może już obsługiwać ręki, dochodzi do zaburzeń ruchowych i czuciowych kciuka, palca wskazującego i środkowego

Stopy:

  • zaburzenia ruchomości w stawie skokowym i stawach palców stóp z ryzykiem nieprawidłowych obciążeń i urazów.

Ramiona:

  • znaczne, bolesne ograniczenie ruchomości stawów barkowych („zablokowany bark”).

 

Kępki żółte (xanthoma): Dyslipidemia towarzysząca cukrzycy mogą prowadzić do powstawania takich guzkowych złogów tłuszczowych w skórze. Mają one pomarańczowo-żółtawy kolor i same w sobie są nieszkodliwe.

Swędzenie: Około jedna trzecia wszystkich osób z cukrzycą cierpi z powodu suchej i swędzącej skóry. Powodem tego jest zaburzona praca gruczołów potowych i łojowych. Drapanie się zwykle prowadzi do jeszcze większego swędzenia. Zadrapania mogą łatwo ulec zakażeniu przez inny patogen.

Zaburzenia pigmentacyjne: Bezbolesne, ostro odgraniczone plamy, które mogą przybierać barwę od czerwonawej do brązowej, występują zwłaszcza na podudziach. Dokładna przyczyna jest niejasna. Eksperci podejrzewają, że odpowiedzialne za to są zmienione i uszkodzone, najmniejsze naczynia krwionośne.

Bielactwo nabyte (vitiligo): Zazwyczaj między 10. a 30. rokiem życia depigmentacja powoduje powstawanie ostro zarysowanych białych plam na skórze. Ich kształt, wielkość i liczba mogą być bardzo różne. Te zmiany skórne są często spotykane w chorobach autoimmunologicznych, takich jak cukrzyca typu 1.

W przypadku zespołu stopy cukrzycowej często dochodzi do uszkodzeń skóry stóp, które z powodu dysfunkcji nerwów często nie są zauważane. Jeśli jednocześnie występuje zaburzenie krążenia, może to prowadzić do większych owrzodzeń stóp, które trudno się goją. Osoby z uszkodzeniami skóry stóp powinny pilnie zasięgnąć porady lekarza. Jest to zawsze nagły przypadek, ponieważ rany mogą szybko ulec zakażeniu.

Tutaj można dowiedzieć się więcej o zespole stopy cukrzycowej!

Cukrzycowe choroby skóry występują pod wieloma postaciami i są w dużej mierze nieznane wielu chorym i lekarzom. Regularne badanie skóry jest więc bardzo ważne, aby w porę rozpocząć odpowiednią terapię. Często lepsze wyrównanie metaboliczne (wartości HbA1c wynoszące 6,5–7,5%), konsekwentne leczenie ran lub zmiana leków pomagają w dłuższej perspektywie przeciwdziałać zmianom skórnym.

Suchość skóry jest powszechna w cukrzycy i można ją poprawić, stosując produkty do pielęgnacji skóry i rzadziej się myjąc. Suchości towarzyszy zwykle silne swędzenie. Pomocne mogą okazać się kąpiele olejowe, kremy zawierające mocznik lub terapia światłem.

W przypadku poważniejszych chorób, jak np. infekcja grzybicza, stosuje się leki przeciwgrzybicze, które przepisuje lekarz. Ważne jest, aby dobrze oczyścić i pielęgnować dotknięte chorobą miejsca. Odzież noszona w tych miejscach powinna być w miarę możliwości prana w temperaturze 60 C.

Zakażenia wywołane przez bakterie, takie jak róża, są również bardzo poważnymi chorobami i muszą być leczone przez lekarza. Ze względu na powagę choroby należy w porę przepisać antybiotyki.

Źródła:

Assmus, H. et al.: Carpal and Cubital Tunnel and Other, Rarer Nerve Compression Syndromes. In: Dtsch Arztebl, 2015, 112: 14-26
De Béchade, T. et al.: Indizien für die Stoffwechsellage – Was die Haut des Diabetikers verrät. In: Hautnah Dermatologie, 2016, 32: 32-35
De Macedo, G. M. et al.: Skin disorders in diabetes mellitus: an epidemiology and physiopathology review. In: Diabetol Metab Syndr, 2016, 8: 63
Dissemond, J.: Dermatologische Krankheitsbilder bei Diabetes mellitus. In: Diabetologe, 2017, 13: 525-535
Hill, N. E. et al.: Cheiroarthropathy and tendinopathy in diabetes. In: Diabet Med, 2019, 36: 939-947
Konstantinow, A.: Diabetesassoziierte Hauterkrankungen – Verkannte Dermatosen. In: Dtsch Arztebl, 2016, 113: 16
Lima, A. L. et al.: Cutaneous Manifestations of Diabetes Mellitus: A Review. In: Am J Clin Dermatol, 2017, 18: 541-553
Stan: 31.10.2019