Pokaż główną treść

Tytoń a cukrzyca

Wsparcie naukowe: dr hab. Martin Füchtenbusch

Co papierosy mają wspólnego z cukrzycą? Należą one do mniej znanych – ale wpływowych – czynników ryzyka, które mogą sprzyjać rozwojowi cukrzycy.

To, że osoby palące tytoń są bardziej narażone na rozwój cukrzycy typu 2, zostało już potwierdzone w kilku dużych badaniach. Dokładna przyczyna takiego stanu rzeczy nie jest jeszcze w pełni poznana, ale naukowcy znaleźli już pierwsze wskazówki.

Po pierwsze, nikotyna zawarta w tytoniu prawdopodobnie wpływa na poziom cukru we krwi ze względu na szereg czynników jednocześnie. Osoby palące tytoń wykazują w badaniach wyższy poziom cukru we krwi. Jeśli we krwi stale znajduje się zbyt dużo cukru, sprzyja to rozwojowi cukrzycy typu 2 w dłuższej perspektywie.

Więcej informacji na temat rozwoju cukrzycy typu 2 można znaleźć w naszym portalu Życie z cukrzycą!

Uwalnianie insuliny wydaje się być zmienne w przypadku palaczy. Własny hormon organizmu, insulina, jest ważny, aby zapobiec niekontrolowanemu wzrostowi poziomu cukru we krwi. Jako swego rodzaju mechanizm otwierający drzwi, zapewnia, że cukier, który dostaje się do krwi po posiłku, dociera również do komórek, które go potrzebują.

Nikotyna wydaje się spowalniać produkcję tej ważnej substancji. Dzieje się tak poprzez hamowanie pracy „fabryk insuliny” w trzustce, tzw. komórek beta. 

Ponadto, we krwi palaczy wykryto podwyższony poziom toksycznej substancji – arsenu. Może to również przyczyniać się do podwyższenia poziomu cukru we krwi.

Zły tłuszcz w ciele

Kolejny powód, dla którego palenie tytoniu zwiększa ryzyko wystąpienia cukrzycy, jest na pierwszy rzut oka zaskakujący: tkanka tłuszczowa. Mimo że palacze są często stosunkowo szczupli, to tłuszcz, który w sobie noszą, jest często szczególnie szkodliwy. Ponieważ nie każdy tłuszcz jest taki sam: istnieje tkanka tłuszczowa, która jest raczej nieszkodliwa – jest to tzw. tkanka podskórna. Istnieje też tkanka, która otacza narządy wewnętrzne, takie jak wątroba, nerki i jelita. Jeśli wymyka się ona spod kontroli, wydziela do krwi problematyczną mieszankę przekaźników chemicznych i kwasów tłuszczowych, a tym samym zwiększa ryzyko zachorowania na cukrzycę i choroby układu krążenia.

Szczególnie niezdrowy jest tłuszcz, który odkłada się w narządach, np. w stłuszczonej wątrobie. Tłuszcz ten hamuje pracę wątroby. Wtedy wątroba nie może już prawidłowo wykonywać swoich ważnych zadań dla poziomu cukru we krwi. Z kolei palenie tytoniu może sprzyjać rozwojowi niealkoholowego stłuszczenia wątroby.

To, w jakim stopniu palenie zwiększa ryzyko cukrzycy, zależy od tego, ile papierosów wypala się dziennie i przez jaki okres czasu. Dlatego liczby w badaniach są różne. Według niektórych szacunków ryzyko to jest o 30–40% wyższe. Inni szacują, że palenie tytoniu podwaja ryzyko. Oznacza to, że na każde 1000 osób niepalących, około 100 zachoruje na cukrzycę typu 2 w pewnym momencie swojego życia. Natomiast według jednych szacunków, na 1000 palaczy zachoruje 130–140, a według innych nawet 200 z nich.

Palenie w czasie ciąży – oprócz wielu innych zagrożeń – zwiększa również prawdopodobieństwo wystąpienia cukrzycy ciężarnych u przyszłej matki. U nienarodzonego dziecka wzrasta ryzyko rozwoju cukrzycy w późniejszym okresie życia.

To samo dotyczy dzieci narażonych na bierne palenie. Wykazały to tzw. badania kohortowe, czyli takie, w których naukowcy przez dłuższy czas śledzą losowo wybraną grupę ludzi i regularnie ich badają.

Nie istnieją jeszcze długoterminowe badania dotyczące wpływu e-papierosów i innych waporyzatorów na ryzyko wystąpienia cukrzycy, ponieważ nie są one jeszcze wystarczająco długo dostępne na rynku.

Jednakże, podobnie jak zwykłe papierosy, produkty te zawierają nikotynę, która z kolei wpływa na poziom cukru we krwi.

Co robić?

Nikotyna jest jedną z najbardziej uzależniających substancji, dlatego rzucenie palenia jest trudne dla wielu osób. Pomaga uświadomienie sobie, jak wiele może zdziałać odstawienie papierosów:

  • Zwiększasz swoje własne szanse na dłuższe życie w dobrym zdrowiu i poprawę kondycji fizycznej.
  • Zmniejszasz ryzyko zachorowania na raka płuc, zawał serca, udar mózgu i cukrzycę, a także pomagasz swojej skórze i zębom.
  • I wreszcie, co nie mniej ważne, masz więcej pieniędzy do dyspozycji.

Po podjęciu decyzji, niektórzy palacze z powodzeniem rzucają palenie samodzielnie, bez pomocy. Ale nikt nie musi wychodzić z nałogu sam. Istnieją liczne seminaria i programy rzucania palenia. Niemieckie Centrum Badań nad Rakiem (Deutsches Krebsforschungszentrum, DKFZ) wraz z Federalną Centralą Oświaty Zdrowotnej (Bundeszentrale für gesundheitliche Aufklärung, BZgA) oferuje Wyszukiwanie organizacji pomocy w pobliżu (linki w języku niemieckim).

Grupy samopomocowe i portale internetowe, takie jak www.ohnerauchen.de lub www.rauchfrei-portal.de (Strony w języku niemieckim) dają osobom planującym rzucić palenie tytoniu możliwość nawiązania kontaktu z osobami o podobnych planach i wymiany doświadczeń.

Jeśli potrzebujesz konkretnych wskazówek na temat tego, jak się przygotować i jak rzucić palenie, a także informacji o różnych metodach wsparcia, na portalu informacyjnym rauchfrei-info.de Federalną Centralą Oświaty Zdrowotnej (BZgA) znajdziesz szeroki zakres informacji, m.in program rzucania palenia online (Strony w języku niemieckim).

Wiele osób, które rzucają palenie, najpierw przybiera na wadze. Może to być spowodowane tym, że ryzyko wystąpienia cukrzycy po rzuceniu palenia nie zmniejsza się od razu, w zależności od badania nawet na krótko wzrasta i dopiero po krótkim czasie staje się istotnie niższe niż wcześniej. Można tego prawdopodobnie uniknąć, jeśli waga jest przynajmniej w przybliżeniu utrzymywana.

W dłuższej perspektywie rzucenie palenia zdecydowanie obniża ryzyko wystąpienia cukrzycy.

Szczególnie dla osób, które już chorują na cukrzycę typu 2 lub typu 1, palenie tytoniu jest głównym czynnikiem ryzyka. Nikotyna z papierosów może przyspieszyć rozwój chorób wtórnych. Dzieje się tak dlatego, że nikotyna uszkadza naczynia krwionośne i drogi nerwowe w organizmie oraz spowalnia gojenie się ran. Na przykład, stopa cukrzycowa u palacza może rozwijać się szybciej niż u osoby niepalącej tytoniu. Dlatego warto szukać pomocy i rzucić palenie.

Źródła:

Kulzer, B. et al.: S2-Leitlinie Psychosoziales und Diabetes – Langfassung (Teil 1). In: Diabetologie, 2013, 8: 198-242
Maddatu, J. et al.: Smoking and the Risk of Type 2 Diabetes. In: Transl Res, 2017, 184: 101-107
O’Dell, L. E. et al.: Enhanced vulnerability to tobacco use in persons with diabetes: A behavioral and neurobiological framework. In: Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry, 2016, 65: 288-296
U.S. Department of Health and Human Services: The Health Consequences of Smoking—50 Years of Progress: A Report of the Surgeon General. 2014 (Letzter Abruf: 03.07.2019)
Xia, N. et al.: Review of the role of cigarette smoking in diabetic foot. In: J Diabetes Investig, 2019, 10: 202-215
Stan: 09.11.2019