Pokaż główną treść

Jak dochodzi do rozwoju cukrzycy ciężarnych?

Wsparcie naukowe: dr hab. Sandra Hummel

Ciąża jest rodzajem testu obciążeniowego dla organizmu matki. Również metabolizm jest w tym czasie narażony na bardzo duże obciążenia. Szczególnie w drugiej połowie ciąży następuje gwałtowny wzrost poziomu hormonów. Nagle uwolnione hormony zwiększają zapotrzebowanie na insulinę obniżającą poziom cukru we krwi. Metabolizm matki wymaga więcej tego hormonu niż zwykle. Jeśli zwiększone zapotrzebowanie na insulinę nie zostanie wyrównane, poziom cukru we krwi wzrośnie. Rozwija się cukrzyca ciężarnych.

Co zwiększa ryzyko wystąpienia cukrzycy ciężarnych?

Głównymi czynnikami ryzyka rozwoju cukrzycy ciężarnych są nadwaga lub duża nadwaga (otyłość) oraz predyspozycje genetyczne.

Ponadto szereg innych czynników sprzyja wystąpieniu cukrzycy ciężarnych:

  • Cukrzyca typu 2 u rodziców i/lub rodzeństwa
  • Cukrzyca ciężarnych podczas poprzedniej ciąży
  • Wiek powyżej 35 lat
  • Powtarzające się poronienia
  • Urodzeniowa masa ciała poprzednich dzieci powyżej 4500 gramów
  • Przyjmowanie niektórych leków (leki hipotensyjne, kortyzon)
  • Zespół policystycznych jajników
  • Palenie tytoniu
  • Pochodzenie azjatyckie

Jeśli ciąża już się rozpoczęła, istnieją pewne oznaki, które mogą wskazywać na zwiększone ryzyko wystąpienia cukrzycy. Obejmują one powtarzające się wykrywanie cukru (glukozy) w moczu lub zwiększoną ilość płynu owodniowego.

Więcej informacji dotyczących stawiania diagnozy można znaleźć tutaj!

Co dzieje się w organizmie w przypadku cukrzycy ciężarnych?

W przypadku cukrzycy ciężarnych zaburzony jest metabolizm cukru. Za regulację metabolizmu cukru odpowiedzialny jest własny hormon organizmu – insulina. Podczas ciąży w organizmie zachodzi wiele zmian hormonalnych. W drugiej połowie ciąży wydziela się więcej hormonów. Zapewniają one między innymi, że większe ilości energii w postaci cukru (dekstrozy lub glukozy) są dostępne w organizmie matki, a dokładniej we krwi. Zapewnia to opiekę i rozwój nienarodzonego dziecka.

Aby umożliwić wchłanianie cukru z krwi do komórek, trzustka uwalnia hormon – insulinę. Dzięki temu glukoza dostaje się do komórek, a stężenie cukru we krwi spada.

Jednocześnie zmiany hormonalne zmniejszają działanie hormonu obniżającego poziom cukru we krwi – insuliny. Jest to również znane jako fizjologiczna insulinooporność – proces, który zawsze występuje podczas ciąży. W normalnych warunkach podczas ciąży organizm wytwarza wystarczającą ilość insuliny, aby przeciwdziałać wysokiemu poziomowi cukru we krwi. Wydzielanie insuliny przez trzustkę wzrasta podczas normalnej ciąży nawet 4-krotnie w porównaniu do regularnej produkcji. W ten sposób trzustka stara się sprostać zmienionym wymaganiom metabolicznym.

Jeśli produkcja insuliny w trzustce nie wystarcza do pokrycia dodatkowego zapotrzebowania, dochodzi do względnego niedoboru insuliny. Poziom cukru we krwi jest stale zbyt wysoki. Rozwija się cukrzyca ciężarnych.

Kobiety z nadwagą są znacznie bardziej narażone na rozwój cukrzycy ciążowej niż kobiety szczupłe. Już przy wskaźniku masy ciała (BMI) od 25 do 30 kg/m2 ryzyko wzrasta 2–6-krotnie. Kobiety z jeszcze wyższym BMI są do 20 razy bardziej narażone na cukrzycę ciężarnych niż kobiety o prawidłowej masie ciała.

Nadwaga przed zajściem w ciążę stanowi większe ryzyko dla matki i dziecka niż nadmierny przyrost wagi u matki w czasie ciąży.

Warto wiedzieć:

Kobiety powinny zwracać uwagę na prawidłową masę ciała już wtedy, gdy planują ciążę.

Zmiany hormonalne zachodzące w czasie ciąży zmniejszają działanie insuliny. Podobnie jak w przypadku cukrzycy typu 2 rozwija się insulinooporność. Nadwaga lub duża nadwaga (otyłość) oraz brak ruchu zwiększają insulinooporność. Nie jest jeszcze w pełni jasne, jak do tego dochodzi.

Przypuszcza się, że komórki tłuszczowe, oprócz pełnienia funkcji magazynów energii, uwalniają również substancje do organizmu. Mogą one promować insulinooporność w komórkach. Dodatkowo brak ruchu szczególnie zmniejsza działanie insuliny na komórki mięśniowe. 

Jeśli wywołana hormonalnie insulinooporność nie może być wyrównana podczas ciąży, skutkiem tego jest podwyższony poziom cukru we krwi (upośledzona tolerancja glukozy). W wyniku tego rozwija się cukrzyca ciężarnych.

Więcej informacji dotyczących insulinooporności można znaleźć tutaj!

Jeden z czynników ryzyka cukrzycy ciężarnych jest dziedziczny. Tak więc rolę odgrywają te zmiany w dyspozycji dziedzicznej (genach), które zmniejszają wrażliwość na insulinę. Zmniejszona wrażliwość na insulinę (insulinooporność) jest charakterystyczna dla cukrzycy ciężarnych.

Inne mutacje genów uniemożliwiają specjalnym komórkom trzustki, tzw. komórkom beta, wytwarzanie wystarczającej ilości insuliny. Zmniejszona wrażliwość na insulinę (insulinooporność) w połączeniu z upośledzoną produkcją insuliny prowadzi do względnego niedoboru insuliny.

Krótkie wyjaśnienie:

Geny, otyłość i brak ruchu odgrywają ważną rolę w rozwoju cukrzycy ciężarnych.

Pojedyncza mutacja genu nie musi jeszcze prowadzić do choroby. Jeśli jednak wiele z tych zmian się zsumuje, może to oznaczać zwiększone ryzyko cukrzycy. Szczególnie w sytuacjach stresowych metabolizm może zostać zakłócony: na przykład w przypadku już istniejącej nadwagi przed ciążą lub silnego przyrostu masy ciała w okresie ciąży.

.Plany treningowe

Nie wiesz, jak zacząć ćwiczyć? Tutaj znajdziesz pomysły!

.Cukrzyca typu 2 Odżywianie

Źródła:

Deutsche Diabetes Gesellschaft et al.: S3-Leilinie Gestationsdiabetes mellitus (GDM) - Diagnostik, Therapie und Nachsorge. Langfassung. 2. Auflage. 2018
Deutsche Diabetes Gesellschaft et al.: S3-Leilinie Gestationsdiabetes mellitus (GDM) - Diagnostik, Therapie und Nachsorge. Patientinnenempfehlung. 2. Auflage. 2018
Kleinwechter, H. et al.: Gestationsdiabetes mellitus (GDM) – Diagnostik, Therapie und Nachsorge. In: Diabetologie, 2017, 12: S218–S232
Universitätsklinikum Carl Gustav Carus: Genetik des Gestationsdiabetes. (Letzter Abruf: 15.10.2019)
Stan: 31.10.2019