Pokaż główną treść

Hiperglikemia i cukrzycowa kwasica ketonowa

Wsparcie naukowe: prof. dr Andreas Fritsche, Andreas Vosseler M.A.

Oprócz hipoglikemii, u osób z cukrzycą może wystąpić również hiperglikemia. Cukrzycowa kwasica ketonowa jest niebezpiecznym, ostrym zaburzeniem metabolicznym związanym z ciężką hiperglikemią. Występuje, gdy w organizmie nie ma lub prawie nie ma insuliny i najczęściej dotyka osoby z cukrzycą typu 1.

Kwasica ketonowa może prowadzić do śpiączki cukrzycowej i mieć konsekwencje zagrażające życiu. Ważnym środkiem zaradczym jest przyjmowanie wystarczającej ilości płynów i podawanie insuliny. Ponieważ ciało osób z cukrzycą typu 2 zwykle samo wytwarza przynajmniej niewielkie ilości insuliny, cukrzycowa kwasica ketonowa występuje u nich rzadziej. Z drugiej strony, w rzadkich przypadkach może wystąpić tzw. zespół hiperglikemiczno-hiperosmolarny. Towarzyszy jej ekstremalny poziom glukozy we krwi powyżej 600 mg/dl (33,3 mmol/l), może również prowadzić do śpiączki i jest przypadkiem dla lekarza pogotowia.

Hiperglikemia: Co to jest cukrzycowa kwasica ketonowa?

Cukrzycowa kwasica ketonowa jest ciężkim zaburzeniem metabolicznym. Jest to poważny nagły wypadek, który wymaga szybkiego działania. Występuje w wyniku względnego lub bezwzględnego niedoboru insuliny i wiąże się z podwyższonym poziomem glukozy we krwi powyżej 250 mg/dl (13,9 mmol/l).

Kwasica ketonowa dotyka głównie osoby z cukrzycą typu 1, ponieważ ich trzustka nie produkuje insuliny lub produkuje jej bardzo mało. Hormon ten jest niezbędny w organizmie, aby doprowadzić dekstrozę (glukozę) z krwi do komórek w celu uzyskania energii.

Z powodu braku insuliny, cukier nie dostaje się do komórek. Cukier w krwiobiegu gwałtownie wzrasta, ale nie ma go w komórkach organizmu. Dlatego muszą pokrywać swoje zapotrzebowanie na energię gdzie indziej. W tym celu organizm w coraz większym stopniu redukuje zapasy tłuszczu. W wyniku tego procesu powstają kwaśne ciała ketonowe. Gromadzą się one we krwi i mogą prowadzić do nadkwaśności, stanu znanego jako kwasica.

Część ciał ketonowych jest wydalana z moczem i wydychana z oddechem, oddech ma wtedy słodki zapach. Znacznie podwyższony poziom cukru we krwi prowadzi do zwiększonego parcia na mocz. To z kolei prowadzi do dużej utraty płynów i elektrolitów. Odwodnienie i niewydolność krążenia są nieuchronne. Dlatego pacjent z cukrzycową kwasicą ketonową potrzebuje do leczenia przede wszystkim dużej ilości płynów. Bez środków zaradczych i odpowiedniego leczenia kwasica ketonowa prowadzi do śpiączki cukrzycowej i zagraża życiu.

Warto wiedzieć:

Karta ratownicza informuje lekarzy i osoby udzielające pierwszej pomocy w nagłych wypadkach o istniejącym stanie cukrzycy i wszelkich przyjmowanych lekach.

Jakie są przyczyny cukrzycowej kwasicy ketonowej?

Kwasica ketonowa występuje, gdy nie ma insuliny lub prawie nie ma insuliny. U osób z cukrzycą typu 1 może to być spowodowane kilkoma przyczynami:

  • cukrzyca nie jest jeszcze rozpoznana (nowa manifestacja);
  • zapominanie o wstrzyknięciu insuliny;
  • zwiększone zapotrzebowanie na insulinę w wyniku infekcji;
  • insulina przestała działać w wystarczającym stopniu (np. z powodu silnego upału);
  • uszkodzenie penu do insuliny, igły lub pompy insulinowej;
  • leki, które zmniejszają wrażliwość na insulinę (na przykład glikokortykoidy) lub powodują gwałtowne zwiększenie poziomu cukru we krwi.

Sygnały ostrzegawcze: Jak rozpoznać cukrzycową kwasicę ketonową?

Kwasicy ketonowej towarzyszy zwykle silnie podwyższony poziom glukozy we krwi powyżej 250 mg/dl (13,9 mmol/l). Są to najważniejsze sygnały ostrzegawcze zaburzenia metabolicznego. Ponadto mogą wystąpić inne objawy wynikające z utraty płynów i zmienionego metabolizmu:

  • silne pragnienie
  • zwiększona potrzeba oddawania moczu
  • suchość w ustach
  • utrata apetytu
  • nudności i wymioty, ból brzucha (często błędnie interpretowany jako „zapalenie wyrostka robaczkowego”)
  • słodkawy oddech o zapachu zepsutych owoców w wyniku działania ciał ketonowych
  • pogłębiony oddech (tzw. oddech Kussmaula)
  • skurcze w mięśniach
  • zmęczenie, znużenie
  • zaburzenia widzenia
  • zaburzenia świadomości
  • spadek ciśnienia krwi.

Prawidłowe postępowanie w cukrzycowej kwasicy ketonowej

Jeśli u osób z cukrzycą typu 1 wystąpi którykolwiek z powyższych objawów, powinny one natychmiast zmierzyć poziom cukru we krwi. Jeśli wartość ta jest wyższa niż 250 mg/dl (13,9 mmol/l), należy wykonać test na obecność ciał ketonowych. Dokonuje się tego za pomocą paska testowego w moczu lub paska testowego we krwi, który jest dostępny dla niektórych glukometrów. W zależności od ilości octanu (ketonu) w moczu, pasek testowy zmienia kolor z jasnego na ciemny. W przypadku pasków testowych do badania stężenia ketonu we krwi wyświetlana jest wartość liczbowa.

Jeśli wynik testu jest pozytywny, konieczne jest podjęcie szybkich środków zaradczych. Osoby z cukrzycą typu 1 powinny wcześniej omówić to ze swoim lekarzem, aby w nagłych wypadkach mogły one postępować prawidłowo.

Na początku cukrzycowej kwasicy ketonowej przeszkoleni pacjenci zazwyczaj potrafią sami sobie pomóc. Teraz ważne jest, aby pić dużo płynów i wstrzykiwać szybko działającą insulinę. Sprawdzaj poziom cukru we krwi w krótkich odstępach czasu i unikaj wysiłku fizycznego. Jeśli ani wartości, ani objawy nie ulegną poprawie w ciągu kilku godzin, należy wezwać lekarza. Ponadto, w przypadku poważnego dyskomfortu lub niepewności co do leczenia, zawsze należy skontaktować się z lekarzem.

Warto wiedzieć:

Przygotuj się na nagłe wypadki: ustal ze swoim lekarzem, co należy zrobić w przypadku kwasicy ketonowej!

Zespół hiperglikemiczno-hiperosmolarny: zaburzenie metaboliczne przy cukrzycy typu 2

Również u osób z cukrzycą typu 2 poziom cukru we krwi może gwałtownie wzrosnąć, gdy insulina jest ledwo obecna lub skuteczna. Ponieważ jednak trzustka zazwyczaj zawsze wydziela przynajmniej niewielkie ilości insuliny, nie dochodzi do masowego tworzenia się ciał ketonowych, jak to ma miejsce w przypadku kwasicy ketonowej.

Niemniej jednak, to zaburzenie metaboliczne jest bardzo niebezpieczne. Osoby dotknięte chorobą mają niekiedy ekstremalne poziomy glukozy we krwi, przekraczające 600 mg/dl (33,3 mmol/l) lub nawet 1000 mg/dl (55,5 mmol/l). Cierpią one również na poważne odwodnienie.

Typowe objawy to:

  • silne pragnienie
  • częste oddawanie moczu
  • zmęczenie
  • tachykardia
  • niskie ciśnienie krwi
  • zawroty głowy
  • napady omdlenia
  • skurcze.

Bez środków zaradczych może dojść do śpiączki hiperosmolarnej. Szczególnie zagrożone są osoby starsze z cukrzycą typu 2. Podobnie jak w przypadku cukrzycowej kwasicy ketonowej, czynnikami wyzwalającymi mogą być infekcje, biegunka i wymioty, a także niektóre leki (zwłaszcza diuretyki i glikokortykoidy) lub ostre zdarzenia układu krążenia, takie jak zawał serca lub udar mózgu. W razie wątpliwości należy natychmiast wezwać pomoc lekarską.

.Plany treningowe

Nie wiesz, jak zacząć ćwiczyć? Tutaj znajdziesz pomysły!

Źródła:

Bundesärztekammer et al.: Nationale Versorgungsleitlinie Therapie des Typ-2-Diabetes. Langfassung. 1. Auflage. Version 4. 2014 (Gültigkeit abgelaufen, in Überarbeitung)
Deutsche Diabetes Gesellschaft: S3-Leitlinie Therapie des Typ-1-Diabetes. 2. Auflage. 2018
Häring, H.-U. et al. (2011): Diabetologie in Klinik und Praxis. 6. Auflage. Georg Thieme Verlag KG, ISBN: 9783135128061
Hien, P. et al. (2013): Diabetes Handbuch. 7. Auflage. Springer-Verlag, Heidelberg, ISBN: 978-3-642-34944-7
Nyenwe, E. A. et al.: The evolution of diabetic ketoacidosis: An update of its etiology, pathogenesis and management. In: Metabolism, 2016, 65: 507-521
Stan: 31.03.2021